Gaz z zamrożonymi cenami od stycznia 2027? Jest projekt rządu

Rząd przygotowuje kolejne zamrożenie cen energii, tym razem gazu ziemnego. W 2027 roku miliony gospodarstw domowych, a także szkoły, szpitale i inne instytucje, mają być chronione przed wzrostem rachunków. A te – gdyby miał działać mechanizm rynkowy – mogłyby pójść w górę nawet dwukrotnie. Cena gazu ma zostać utrzymana na poziomie obowiązującym w 2026 roku. Dobra wiadomość dla odbiorców gazu? Problem w tym, że za administracyjne ograniczenie cen ktoś będzie musiał zapłacić. Jaki będzie ostateczny bilans całej operacji?

We wrześniu pisaliśmy w „Subiektywnie o Finansach”, że wysokie ceny paliw – wtedy benzynę 95-oktanową tankowaliśmy po cenie ponad 8 zł za litr – to może być nasz najmniejszy problem. W górę ostro poszły też giełdowe ceny gazu oraz energii elektrycznej, co oznacza zimą wyższe rachunki za ogrzewanie. O ile zużycie drogiego paliwa do samochodów można próbować zmniejszyć (przynajmniej w niektórych przypadkach), o tyle ogrzać mieszkanie trzeba. Wyglądało na to, że rachunki za prąd mogą pójść w górę o 20-30%, a rachunki za gaz – mogą się podwoić.

Ministerstwo Energii opublikowało właśnie założenia ustawy, która ma zagwarantować tzw. odbiorcom chronionym maksymalną cenę gazu w 2027 roku. Punktem odniesienia będzie tegoroczna taryfa zatwierdzona przez Urząd Regulacji Energetyki. Obecnie wynosi ona 197,29 zł za MWh dla podstawowych grup taryfowych gospodarstw domowych (czyli niecałe 20 gr za kWh). Rynkowe ceny gazu w kontraktach na przyszły rok są znacznie wyższe.

Gigantyczny wzrost cen gazu. Rachunki dwa razy wyższe? Rząd wchodzi do akcji

Ceny gazu na europejskiej giełdzie TTF od lutego tego roku się potroiły – na początku roku cena rynkowa wynosiła 25 euro za MWh energii z gazu. Wczesnym latem było to już ok. 40 euro za MWh, dziś to już 80 euro (a dwa tygodnie temu było nawet 100 euro za MWh). Wzrost cen w Europie przekłada się na cenę gazu na polskiej giełdzie TGE. Tutaj cena surowca z natychmiastową dostawą wynosi ok. 400 zł za MWh. A w przypadku przyszłorocznych kontraktów z dostawą w pierwszym kwartale – 380 zł.

Tymczasem w ramach obowiązujących wciąż taryf gazowych największy dostawca gazu w Polsce myOrlen (dawniej PGNiG) sprzedaje nam gaz po cenie 19,7 gr za kWh (czyli 197 zł za MWh). Gdyby dziś zaktualizować cenę taryfową na naszych rachunkach za gaz do aktualnej ceny rynkowej, to trzeba by podnieść nam ceny mniej więcej dwukrotnie – do 36 gr za kWh.

Oczywiście: dostawcy energii (także gazu) kontraktują ją z wyprzedzeniem, więc zapewne część gazu odbierają jeszcze po niższych cenach, zakontraktowanych przed wojną w Zatoce Perskiej, więc realnie podwyżka mogłaby być mniejsza. Ale realny był scenariusz, że gaz w naszych kuchenkach (a także – co gorsze – w piecach do ogrzewania domów i instalacjach do ogrzewania podłogowego) znacznie podrożeje. Tyle, że – niczym rycerz na białym koniu – zamierza nadjechać rząd z kolejnymi dopłatami.

Jeśli różnica między zeszłorocznymi i tegorocznymi cenami gazu utrzyma się, sprzedawcy będą musieli oferować gaz części klientów poniżej kosztów jego pozyskania. Rząd zamierza im tę różnicę rekompensować. Pieniądze mają pochodzić między innymi ze specjalnej daniny nałożonej na część branży energetycznej. Ma ona wynosić 10% przychodów netto. Największym płatnikiem będzie prawdopodobnie Orlen.

Minister energii mówi o koszcie interwencji rzędu 6 mld zł, ale ostateczna wysokość będzie zależeć od przyszłych cen gazu. Nie wiadomo też jeszcze, czy wpływy z podatku wystarczą na pokrycie wszystkich rekompensat. Podobnie było w przypadku obniżenia podatków w cenach paliw – w sumie do końca roku obniżenie nam cen o ok. 1-1,2 zł na litrze paliwa kosztować będzie jakieś 9-10 mld zł. Ze specjalnego podatku od nadmiarowych zysków rafinerie wpłacą do budżetu państwa 4-5 mld zł. Rząd nie ogłosił jeszcze czy program CPN będzie przedłużony na 2027 r., ale to mało prawdopodobne.

Wygląda więc na to, że Polacy, którzy ogrzewają dom gazem nie odczują podwyżek jego ceny. Jednak niepokojące jest to, że państwo – w przypadku już niemal każdej sytuacji kryzysowej na rynku – niemal automatycznie „włącza” kosztowny mechanizm administracyjnego sterowania cenami. Zaczęło się od mrożenia przez kilka lat cen energii elektrycznej jeszcze za rządów Zjednoczonej Prawicy. Potem „wjechały” urzędowe ceny paliw. Rachunek za to ostatecznie — w innej formie — płacą podatnicy, czyli my wszyscy.

Założenia do projektu ustawy można przeczytać tu:

Kto dostanie tańszy gaz? Znowu będzie helicopter money?

Ustawa, o której mówią założenia rządu, nowi nazwę: „o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych”. Jednak słowo „niektórych” może być mylące. Ochrona ma dotyczyć praktycznie wszystkich gospodarstw domowych korzystających z gazu, niezależnie od dochodów i sytuacji majątkowej. Nie będzie miało znaczenia, czy ktoś z trudem opłaca rachunki, czy też nie miałby problemu z opłaceniem podwyżki. W obu przypadkach państwo zamierza ograniczyć cenę gazu do tego samego poziomu.

CZYTAJ TEŻ:

Na tym lista beneficjentów się nie kończy. Ochrona obejmie również spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, a także szeroką grupę instytucji realizujących zadania społeczne: szpitale, szkoły, przedszkola, żłobki, placówki opiekuńcze, instytucje kultury czy organizacje religijne — w zakresie zużycia gazu objętym przepisami. Rząd uzasadnia to tym, że podmioty te mają ograniczone możliwości reagowania na gwałtowny wzrost kosztów energii, a wyższe rachunki mogłyby przełożyć się na koszty usług świadczonych obywatelom.

Cena maksymalna i system rekompensat mają obowiązywać w całym 2027 roku. Jednocześnie rząd proponuje przedłużenie aż do 31 grudnia 2030 roku obowiązku stosowania taryf zatwierdzanych przez Urząd Regulacji Energetyki wobec gospodarstw domowych i pozostałych odbiorców chronionych (czyli – jak do tej pory – sprzedawcy gazu będą musieli mieć zgodę państwowego urzędu na ewentualne podwyżki cen gazu dla konsumentów). To nie oznacza automatycznego zamrożenia cen na cztery lata.

Dlaczego rząd wybiera tak szeroką ochronę, zamiast kierować pomoc wyłącznie do gospodarstw o najniższych dochodach? Argument jest podobny jak kiedyś w przypadku świadczenia 500+. Powszechny mechanizm jest prostszy dla odbiorców, tańszy w obsłudze dla administracji i pozwala uniknąć sytuacji, w której część rodzin zostaje bez wsparcia tylko dlatego, że nieznacznie przekracza ustalony próg dochodowy.

Taki system ma jednak istotną wadę: pieniądze przeznaczone na rekompensaty będą chronić również tych, którzy takiej pomocy nie potrzebują. Czyli znów publiczne środki przeznaczone na rekompensaty będą finansować ochronę zamożnych gospodarstw, które bez problemu poradziłyby sobie z wyższymi kosztami. Im szerszy krąg beneficjentów, tym większe jednak potencjalne koszty całej operacji — i tym ważniejsze staje się pytanie, kto je tak naprawdę pokryje.

CZYTAJ TEŻ:

Orlen ma za to zapłacić. Czy na końcu zapłacimy my?

Skąd wziąć pieniądze na rekompensaty dla sprzedawców gazu? Rząd proponuje rozwiązanie, które przypomina mechanizmy stosowane podczas poprzedniego kryzysu energetycznego. Przedsiębiorstwa importujące gaz do Polski i sprzedające go na krajowym rynku mają odprowadzać specjalną daninę w wysokości 10% przychodów netto. Mniejsi importerzy zostaną z tego obowiązku wyłączeni.

Największym płatnikiem będzie prawdopodobnie Orlen, który dominuje na polskim rynku gazowym. Pieniądze nie trafią bezpośrednio do budżetu państwa, lecz na rachunek Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny, z którego mają być finansowane rekompensaty. To byłby już drugi ekstra-podatek płacony przez Orlen – od listopada firma odprowadza też (wraz z rekompensatą za okres od wiosny tego roku) podatek windfall tax od nadzwyczajnych zysków wynikających z wysokiej marży rafineryjnej.

CZYTAJ O TYM:

Przy czym rząd chce opodatkować przychody, a nie zyski przedsiębiorstw. To zasadnicza różnica. Firma, która sprzeda gaz za 100 mln zł, będzie musiała odprowadzić 10 mln zł daniny od objętych nią przychodów, niezależnie od tego, ile zarobiła na tej sprzedaży. Jeżeli jej marża wynosiłaby 5%, sama danina byłaby dwukrotnie wyższa od tej marży. Oczywiście to jedynie przykład, a nie wyliczenie rzeczywistego obciążenia Orlenu. Pokazuje jednak, dlaczego podatek od przychodów może być bardziej dotkliwy niż podatek od nadmiarowych zysków.

A ile pieniędzy potrzeba na zamrożenie cen? Minister energii Miłosz Motyka szacuje koszt interwencji na około 6 mld zł. Ostateczny rachunek będzie jednak zależał od różnicy między ceną maksymalną a ceną stanowiącą podstawę rekompensat oraz od ilości gazu zużytego przez odbiorców chronionych. Gdyby rekompensata wynosiła przeciętnie 100 zł za każdą MWh, a ochroną objęto sprzedaż 50 mln MWh, koszt wyniósłby 5 mld zł. Przy różnicy 150 zł/MWh wzrósłby do 7,5 mld zł. To wyłącznie scenariusze, nie prognozy kosztów programu.

W opublikowanych założeniach projektu nie przedstawiono pełnego bilansu przyszłych wpływów i wydatków. Nie wiadomo zatem, czy mechanizm będzie się sam finansował, ani jak miałaby zostać pokryta ewentualna różnica. Orlen może jednocześnie wpłacać daninę (bo część gazu importuje) i otrzymywać rekompensaty jako sprzedawca gazu odbiorcom chronionym. Samo wskazanie spółki jako głównego płatnika nie mówi jeszcze, jaki będzie ostateczny koszt programu dla jej finansów.

CZYTAJ TEŻ:

Projekt zawiera również przepis pozwalający na wypłatę zaległych rekompensat sprzedawcom gazu, którzy stosowali ceny maksymalne wobec piekarni i producentów wyrobów ciastkarskich, a prawo odbiorców do ochrony zostało potwierdzone dopiero po postępowaniu odwoławczym. To przypomnienie, że administracyjne zamrażanie cen może generować zobowiązania i spory, których rozliczanie trwa dłużej niż sam program osłonowy.

Z punktu widzenia biznesu firm paliwowych, podatek od przychodów ze sprzedaży gazu może ograniczyć ich środki na inwestycje, choć skala tego efektu będzie zależała od szczegółowych zasad daniny i sytuacji finansowej poszczególnych podmiotów. W przypadku Orlenu chodzi o spółkę, od której oczekujemy jednocześnie inwestowania w bezpieczeństwo energetyczne, rozwój wydobycia i nową infrastrukturę. Strategia Orlenu zakłada też gigantyczne inwestycje w zmianę profilu spółki – za dekadę połowa jej przychodów ma pochodzić z produkcji i sprzedaży energii, a nie z produkcji paliw z ropy naftowej.

Państwo chce więc wykorzystać część pieniędzy sektora gazowego do obniżenia bieżących rachunków odbiorców. Nie wiadomo jednak na razie, czy nie odbędzie się to kosztem inwestycji, które mają zapewnić Polsce większe bezpieczeństwo i stabilniejsze ceny energii w przyszłości.

Tańszy gaz w rachunkach. Ale jaki koszt dla całej gospodarki?

Z punktu widzenia gospodarstw domowych sprawa wydaje się prosta: jeśli gaz zdrożeje na światowych rynkach, rachunki nie wzrosną równie mocno. Dla rodzin ogrzewających domy gazem, a także dla szkół, szpitali i innych instytucji publicznych, to konkretna korzyść. Zamrożenie cen może również ograniczyć wzrost inflacji, bo droższy gaz wpływa na wyższe koszty utrzymania mieszkań. Administracyjne ograniczenie cen nie powoduje jednak, że znikają koszty. Ktoś za to płaci.

Rząd chce finansować rekompensaty za pośrednictwem Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny, a nie bezpośrednio z budżetu państwa. Takie rozwiązanie nie oznacza jednak, że koszt interwencji znika z gospodarki. Finansowanie pozabudżetowe nie jest finansowaniem bezkosztowym. Nie można automatycznie utożsamiać wydatków funduszu z dodatkowym deficytem, ale nie można ich też pomijać przy ocenie kosztów państwowej interwencji.

Największe ryzyko dotyczy jednak przyszłości. Raz wprowadzoną ochronę cenową trudno zakończyć, zwłaszcza jeśli odbiorcy zdążyli przyzwyczaić się do niższych rachunków. Tymczasem Polska potrzebuje pieniędzy na obronność, inwestycje energetyczne i obsługę rosnącego długu publicznego. I ma gigantyczny, sięgający 270 mld zł rocznie, deficyt w państwowym budżecie.

W roku wyborczym rząd nie chce dopuścić do radykalnego wzrostu rachunków – gdyby nie interwencja przedsiębiorstwa gazowe poszłyby do Urzędu Regulacji Energetyki z wykresami cen rynkowych gazu i miałyby argumenty, by skłonić regulatora do zaakceptowania znacznie wyższych taryf. I osoby ogrzewające gazem mieszkania i domy zapłaciłyby dużo więcej. Pytanie jednak czy „znieczulanie” jednej grupy konsumentów energii na podwyżki cen (faktycznie ogromne) jest sprawiedliwe. Bo przecież nie tylko gaz drożeje.

Nic nie wiadomo o tym, żeby polski rząd planował np. administracyjne regulowanie cen pelletu lub węgla. Pellet jest obecnie znacznie droższy niż rok temu i brakuje go na rynku. Rok temu osoby ogrzewające pelletem domy płaciły 1500 zł za tonę. Dziś cena wynosi ok. 2 000-2 400 zł za tonę. Ta sama sytuacja jest z węglem. W składach opału ceny węgla typu orzech wynoszą około 1 900 zł za tonę, a ekogroszku – około 1 950 – 2000 zł za tonę. W obu przypadkach to o ok. 20% więcej, niż w zeszłym roku.

A gdzie dopłaty do ogrzewania węglem i pelletem?

A więc ten, kto ogrzewa się węglem zapłaci o 20% więcej. Ogrzewający się pelletem – może nawet o 60-70% więcej. Ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych są jeszcze nieznane, je również (tak samo jak ceny gazu) zatwierdza Urząd Regulacji Energetyki. Ale gdyby porównać ceny energii na wolnym rynku, trzeba byłoby się spodziewać podwyżki o 20%.

W przypadku gazu podwyżki są największe, ale czy to jest powód do tego, żeby z pieniędzy m.in. giełdowych spółek, a ostatecznie z pieniędzy nas wszystkich (Orlen zapewne znajdzie sposób na to, żeby przerzucić koszt na klientów) zamrażać ceny? Niewykluczone, że wkrótce ręce po jakieś dopłaty wyciągną też ogrzewający się np. pelletem, którego ceny też silnie wzrosły. Rząd ma dobry argument: nie można dopuścić do tego, żeby w zimie ludzie byli niedogrzani, wymaga tego solidarność.

Ale tego typu wsparcie w sytuacji polskiego budżetu państwa (ogromna dziura w budżecie) oraz w sytuacji polskiej gospodarki (ogromne potrzeby inwestycyjne firm) powinno być precyzyjnie celowane i uzależnione od obiektywnych czynników. Kolejne lata mijają, a rządy wciąż nie sporządziły obiektywnych mechanizmów, z których wynikałoby kiedy, gdzie i dla kogo byłyby „włączane” dopłaty. Wciąż działa uznaniowość i „partyzantka”. I skoki na kasę giełdowych firm, czyli okradanie ich akcjonariuszy w sytuacji, gdy namawia się ludzi do tego, żeby inwestowali pieniądze w te giełdowe firmy, zamiast kisić oszczędności w banku.

——————————–

CZYTAJ TEŻ: