Słabnący złoty wygeneruje wielki prezent dla wicepremiera Andrzeja Domańskiego? Rząd trzyma kciuki za drogie euro i dolara. Sen się spełni?

W przyszłym roku deficyt w państwowej kasie wyniesie gigantyczne 281 mld zł. Minister Finansów szuka dodatkowych pieniędzy, gdzie się da. Nałożył dodatkowy podatek na banki i na spółki paliwowe, chce podnieść podatek najzamożniejszym Polakom. Tymczasem jest źródło, z którego rząd nie spodziewa się ani grosza, a które może być dla państwowej kasy istnym eldorado. To zysk NBP. Czy bank centralny niespodziewanie wpłaci na konto Ministerstwa Finansów kilkadziesiąt miliardów złotych?

Na możliwość takiego scenariusza zwrócił uwagę Paweł Karczewski z Quercusa. W swoim wpisie na LinkedInie oszacował, że przy kursie dolara 3,95 zł i euro po 4,42 zł wartość portfeli walutowych NBP byłaby o około 35 mld zł wyższa niż na koniec 2025 roku przy założeniu niezmienionego portfela. Przy dolarze po 4 zł wzrost wyceny sięgnąłby 41 mld zł. Nie przesądza to co prawda o tym, że tyle wyniesie zysk NBP, ale może wydatnie go zwiększyć. W październiku członek Rady Polityki Pieniężnej Przemysław Litwiniuk przyznał, że realizacja planu finansowego banku wskazuje na taką możliwość.

Czy zatem w przyszłym roku rząd otrzyma nieoczekiwany zastrzyk pieniędzy od instytucji kierowanej przez Adama Glapińskiego, z którym pozostaje w ostrym sporze? Sprawdzam wyniki finansowe banku centralnego. I próbuję ocenić, czy scenariusz wielkich zysków z NBP do państwowego budżetu jest rzeczywiście prawdopodobny.

Słabnący złoty wygeneruje wielki prezent od prezesa NBP dla rządu?

Czy słabnący złoty może zdecydować o tym, że NBP po czterech latach strat znów zacznie wykazywać zyski? I czy to może być niespodziewane eldorado dla państwowego budżetu? Bank centralny deklaruje, że nie zamierza sztucznie osłabiać złotego, ale polska waluta osuwa się coraz niżej pod własnym ciężarem. A to zwiększa możliwość, że NBP zrobi miły prezent rządowi.

Skąd bierze się taka możliwość? Bank centralny posiada ogromne rezerwy w zagranicznych walutach. Kiedy złoty się umacnia, wartość tych aktywów wyrażona w złotych maleje. Kiedy złoty słabnie, wartość rezerw rośnie w polskiej walucie. Nie oznacza to jednak, że wzrost wartości rezerw automatycznie staje się zyskiem NBP. Dodatnie niezrealizowane różnice kursowe są ujmowane w bilansie NBP. Wzrost wyceny portfeli walut o 35–40 mld zł nie oznacza jeszcze, że taka kwota pojawi się w rachunku zysków i strat. 

Żeby to ocenić, warto sprawdzić, co działo się z finansami banku centralnego w poprzednich latach. Bo NBP potrafił zarabiać dziesiątki miliardów złotych na zarządzaniu rezerwami walutowymi, a mimo to… kończyć rok z ogromną stratą. W sprawozdaniu finansowym NBP za 2025 rok widać, jak niezwykła jest księgowość banku centralnego. Na zarządzaniu rezerwami walutowymi NBP w zeszłym roku zarobił prawie 24,7 mld zł, a mimo to zakończył tenże rok stratą w wysokości 35,7 mld zł.

Nie była to zresztą pierwsza strata odnotowana przez NBP. Rok wcześniej wyniosła 13,3 mld zł, w 2023 roku sięgnęła 20,8 mld zł, a w 2022 roku wyniosła 16,9 mld zł. Ostatni zysk księgowy polski bank centralny osiągnął w 2021 roku, gdy zarobił około 11 mld zł.

Te straty to przede wszystkim „zasługa” silnego złotego w poprzednich latach. W 2025 roku ujemny wynik z różnic kursowych wyniósł aż 36,7 mld zł, z czego prawie 31 mld zł stanowiły niezrealizowane straty pochodzące ze zmiany wyceny posiadanych przez NBP walut obcych. Do tego doszedł ujemny wynik prowadzenia polityki pieniężnej wynoszący niemal 21 mld zł. Przychody z inwestowania rezerw walutowych (czyli z oprocentowania obligacji) nie wystarczyły, żeby zrównoważyć te straty.

Czy w tym roku może być inaczej? Wystarczy, że nie powtórzy się ogromna strata z wyceny walut, która obciążyła zeszłoroczny bilans. Jeżeli jednocześnie utrzymają się dochody banku z zarządzania rezerwami (czyli z odsetek od obligacji), a koszty prowadzenia polityki pieniężnej spadną (czyli m.in. koszty odsetek z przechowywania rezerw obowiązkowych banków), NBP może okazać się znów kurą znoszącą złote jajka. To jednak nie jest scenariusz pewny jak w banku. Pokazuje to dobrze zestaw grafik dotyczących wpływu operacji banku centralnego na jego wynik finansowy:

Co się musi zdarzyć, żeby NBP przywiózł miliardy złotych do Ministerstwa Finansów?

Nie zmienia to faktu, że w 2025 roku o gigantycznej stracie NBP w znacznej mierze zdecydował czynnik, który w 2026 roku nie musi wystąpić ponownie. Możliwość wysokiej wpłaty zysku NBP do państwowego budżetu można więc traktować poważnie, a nie jako czysto teoretyczne rozważanie. Zasady obliczania zysku czy straty NBP tłumaczyłem przy okazji dyskusji o propozycji SAFE 0% w marcu tego roku.

Wówczas, jak zapewne pamiętacie, prezes NBP wspólnie z prezydentem zgłosili pomysł, żeby przeprowadzić rewaluację rezerw złota (czyli sprzedać je, a potem odkupić, realizując „papierowy” zysk) i tym sposobem wygenerować zysk, z którego miałyby zostać sfinansowane zakupy broni. Z pomysłu nic nie wyszło, choć podobną operację niedawno przeprowadziła np. Francja.

CZYTAJ O TYM:

Możliwość osiągnięcia przez NBP wysokiego zysku nie jest wyłącznie hipotezą analityków rynku finansowego. W połowie października zwrócił na to uwagę również Przemysław Litwiniuk, ówczesny członek Rady Polityki Pieniężnej, a obecnie członek zarządu NBP. W rozmowie z Polskim Radiem powiedział: „Informacje, które napływają z realizacji planu finansowego NBP, wskazują, że zysk jest możliwy”. Zapytany o jego ewentualną wysokość nie odpowiedział konkretnie.

Ta wypowiedź jest istotna, ponieważ Litwiniuk nie opierał swojej oceny wyłącznie na hipotetycznych kursach walutowych. Odwoływał się do informacji o realizacji planu finansowego NBP, a więc do bieżącej sytuacji banku centralnego. Nie przedstawił jednak szczegółowych danych, które pozwalałyby niezależnie ocenić prawdopodobieństwo osiągnięcia zysku.

Co musiałoby się wydarzyć do końca grudnia? Przede wszystkim kurs złotego musi pozostać w trendzie zniżkującym. To pozwoli wygenerować zysk z wyceny rezerw walutowych. Ważne będą również dochody z zagranicznych aktywów (odsetki od europejskich i amerykańskich obligacji) oraz koszty prowadzenia polityki pieniężnej. Temu ostatniemu czynnikowi pomagają niższe stopy procentowe, ponieważ zmniejszają oprocentowanie pieniędzy, które banki komercyjne trzymają w kasach banku centralnego.

Zysk NBP i dziesiątki miliardów złotych dla rządu? Na co mogą pójść?

W projekcie budżetu na 2027 rok Ministerstwo Finansów nie zaplanowało żadnej wpłaty z zysku NBP. Trudno się dziwić: po czterech latach strat byłoby ryzykowne zakładać, że bank centralny nagle zacznie zarabiać. Ale jeżeli rzeczywiście zakończy 2026 rok dodatnim wynikiem, 95% jego zysku – po ustawowym odpisie na fundusz rezerwowy – powinno trafić do budżetu państwa. I to już w przyszłym roku, po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego. Zazwyczaj w połowie roku.

Dla ministra finansów byłaby to niespodziewana premia. Dodatkowe dochody mogłyby zmniejszyć faktyczny deficyt budżetowy, a przede wszystkim ograniczyć potrzeby pożyczkowe państwa. Resort finansów mógłby wówczas zasysać mniej pieniędzy ze sprzedaży obligacji. To z kolei mogłoby sprzyjać spadkowi ich rentowności, choć oczywiście o cenach polskiego długu decyduje znacznie więcej czynników niż wynik finansowy NBP. Przy deficycie planowanym na 281 mld zł każde pieniądze z NBP są na wagę złota.

Jest w tym wszystkim pewien paradoks. Rząd Donalda Tuska od dawna pozostaje w konflikcie z prezesem NBP Adamem Glapińskim, ostatnio trwają działania, by postawić go przed Trybunałem Stanu. A jednocześnie rząd może otrzymać z kierowanej przez Glapińskiego instytucji nieoczekiwany zastrzyk pieniędzy. Nie byłby to jednak żaden gest dobrej woli prezesa. Przekazanie zysku do budżetu wynika z ustawy, a nie z politycznej decyzji władz banku centralnego.

Ostateczny wynik NBP poznamy po zamknięciu roku. To, co może być dobrą wiadomością dla ministra finansów, niekoniecznie będzie jednak dobrą wiadomością dla złotego i posiadaczy złotowych inwestycji. Osłabienie polskiej waluty mogłoby pomóc NBP osiągnąć zysk, ale jednocześnie podniosłoby koszty importu, naszych zagranicznych zakupów czy ceny wakacji za granicą.

CZYTAJ TEŻ:

——————————

ZAPLANUJ ZAMOŻNOŚĆ Z SAMCIKIEM: 

Myślisz, że nie masz szans na żywot rentiera? Że masz za mało oszczędności? Że za mało zarabiasz? Że nie umiał(a)byś dobrze ulokować pieniędzy, gdybyś je miał(a)? W tym e-booku pokazuję, że przy odrobinie konsekwencji, pomyślunku i, posiadając dobry plan, niemal każdy może zostać rentierem. Jak bezboleśnie oszczędzać, prosto inwestować i jak już teraz zaplanować swoje rentierstwo – o tym jest ten e-book. Praktyczne rady i wskazówki. Zapraszam do przeczytania – to prosty plan dla Twojej niezależności finansowej. Polecam też trzy inne e-booki: o tym, jak zrobić porządek w domowym budżecie i raz na zawsze wyjść z długów, jak bez podejmowania ryzyka wycisnąć więcej z poduszki finansowej i jak oszczędzać na przyszłość dzieci.

——————————

Źródło zdjęcia: Maciej Danielewicz