20 listopada 2026

Niemcy chcieli mieć sposób na tańsze paliwo i… zrobić to mądrzej niż my. I polegli. Dlaczego nikt nie umie tak mądrze regulować cen paliw jak Belgowie?

Niemcy chcieli mieć sposób na tańsze paliwo i… zrobić to mądrzej niż my. I polegli. Dlaczego nikt nie umie tak mądrze regulować cen paliw jak Belgowie?

Koniec roku na horyzoncie, a to oznacza coraz więcej pytań o ceny paliw. Czy rząd przedłuży pobieranie mniejszych podatków w cenach paliw? A może zamiast tego wprowadzi jakieś rozwiązanie systemowe, w którym ograniczenie cen paliw „włączałoby się” po spełnieniu jakichś warunków? Takie rozwiązanie wymyślili Niemcy, ale kiedy do mediów wyciekł projekt ustawy, okazało się, że to pomysł, który… nigdy nie zadziała. W Polsce rozwiązanie systemowe zaproponował prezydent, ale też zostało zmiażdżone. Tymczasem dobry sposób na tańsze paliwo już działa od kilkudziesięciu lat. W Belgii

W Polsce korzystamy pełnymi garściami z administracyjnie ograniczonych cen paliw od 3 października. To już drugi w tym roku program CPN. Według danych Komisji Europejskiej z początku listopada litr benzyny 95 kosztował w Niemczech średnio 2,13 euro, a w Polsce 1,46 euro. Niemiecka benzyna była więc o 46% droższa niż polska. Również olej napędowy kosztował u naszych zachodnich sąsiadów wyraźnie więcej.

Zobacz również:

Czy Niemcy powinni się od nas uczyć, jak skutecznie obniżać ceny paliw dla konsumentów? Sprawa nie jest prosta. Polskie rozwiązanie ma mnóstwo wad. Administracyjne ograniczanie cen może przynieść kierowcom ulgę, ale może „zabijać” konkurencję rynkową, ograbiać budżet państwa z pieniędzy i niszczyć zaufanie do rynku kapitałowego. Dlatego Niemcy chcą iść inną drogą – wdrożyć od początku roku rozwiązanie systemowe, które automatycznie „włączałoby” limity cen paliw wtedy, gdy zostaną spełnione określone warunki. I też polegli.

Niemiecka ustawa o cenach paliwa, która może nigdy nie zadziałać

Na zaskakujący kształt niemieckiego projektu zwrócił uwagę na platformie LinkedIn Michał Kędzierski, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich zajmujący się niemiecką polityką gospodarczą i energetyczną. Zauważył, że warunki uruchomienia cen maksymalnych są tak rygorystyczne, że nowe przepisy mogą w praktyce nigdy nie zostać zastosowane. I to mimo tego, że różnica między cenami paliw na stacjach w Niemczech i Polsce jest obecnie spora.

To kolejna ciekawa odsłona sporu o niemiecką politykę energetyczną, o której rozmawiałem wcześniej z Kędzierskim na łamach „Subiektywnie o Finansach”. Wówczas ekspert OSW wyjaśniał, dlaczego Niemcy nie zamierzają rezygnować ze swojej transformacji energetycznej.

Co wydarzyło się u naszego zachodniego sąsiada? W połowie września niemiecka koalicja CDU/CSU–SPD uzgodniła, że od początku 2027 roku kierowcy będą mogli korzystać z nowego mechanizmu maksymalnych cen paliw „włączającego się” automatycznie przy spełnieniu określonych warunków. To podobny mechanizm do tego, który jakiś czas temu zaproponował polski prezydent Karol Nawrocki. Proponowana przez niego ustawa nawet nie została podjęta przez parlament.

W Niemczech też systemowe rozwiązanie miało zastąpić wygasającą z końcem grudnia tymczasową obniżkę podatków na paliwa. Na początku listopada projekt wyciekł do mediów. Okazało się, że to nie będzie eldorado dla kierowców: od 1 stycznia rząd uzyska jedynie możliwość wprowadzenia cen administracyjnych paliw pod bardzo szczególnym warunkiem: że przez trzy kolejne tygodnie ceny benzyny lub diesla w Niemczech musiałyby rosnąć o ponad 5 pkt proc. szybciej niż średnio w pozostałych państwach Unii Europejskiej. Dopiero wtedy mógłby ruszyć pułap cenowy.

Czyli nie wystarczyłoby, że paliwo gwałtownie drożeje. Musiałoby drożeć wyjątkowo szybko na tle reszty Europy. Według analiz opartych na danych Komisji Europejskiej tak skonstruowany mechanizm nie zostałby uruchomiony ani razu podczas tegorocznego kryzysu paliwowego mimo silnych podwyżek cen. Bo gdy ceny paliwa rosną, to rosną wszędzie, a nie tylko w jednym kraju.

Nic dziwnego, że w niemieckim rządzie wybuchła awantura. Anke Rehlinger, premier Kraju Saary, socjaldemokratka, nazwała propozycję planem, który ma „zapobiec wprowadzeniu cen maksymalnych”. Ministerstwo Finansów kierowane przez Larsa Klingbeila z SPD, również zaczęło się domagać zmiany warunków uruchamiania limitów na ceny paliw. Minister gospodarki Katherina Reiche tłumaczyła, że im częściej „włączałyby” się niższe ceny paliw, tym większe byłoby ryzyko, że paliwa zabraknie.

ZOBACZ TEŻ:

Polacy mają sklecony naprędce sposób na tańsze paliwo. I niemądry pomysł prezydenta

Niemieccy politycy wciąż spierają się o warunki wprowadzenia stałego mechanizmu ograniczania cen paliw. W Polsce wkrótce możemy mieć ten sam problem, bo na razie mamy jedynie „ręcznie” sterowany i tymczasowy program „Ceny Paliwa Niżej”. Rząd obniżył VAT na paliwa z 23% do 8%, zmniejszył akcyzę i wprowadził maksymalne ceny detaliczne. Ale mechanizm trwa tak długo, jak ustali rząd, nie ma żadnego obiektywnego mechanizmu, który by decydował, kiedy ceny maksymalne mają być „włączane”, a kiedy „wyłączane”.

Propozycję rozwiązania systemowego zaproponował prezydent Karol Nawrocki. Jego pomysł był dużo prostszy niż ten niemiecki. Za każdym razem, gdy cena ropy naftowej będzie o 20% wyższa niż rok wcześniej, włączałby się „automat osłonowy”. I żeby się włączał na miesiąc, a jeśli przesłanki nie ustaną, to na kolejny. I tak maksymalnie przez rok. „Automat osłonowy” miałby polegać na ustaleniu ustawowego (kwotowego) limitu marży rafineryjnej (z przerabiania ropy na paliwo), importowej (ze sprowadzania gotowych paliw z zagranicy) oraz hurtowej (ze sprzedaży paliwa przez rafinerię do stacji).

Pomysł zgłoszony przez prezydenta – lansowany skrótem „PKN”, czyli „Paliwo Kosztuje Normalnie” (niektórzy rozszyfrowują to jako Paliwo Karola Nawrockiego) – został zmiażdżony. Po pierwsze: uzależnianie „włączenia” programu od zmiany cen ropy naftowej jest oderwane od logiki rynku paliwowego. To, że na giełdzie cena ropy naftowej wynosi 100 dolarów, a rok temu wynosiła 80 dolarów, nie oznacza, że koncern naftowy kupuje surowiec po tej cenie oraz że paliwo o tyle podrożało. Ceny paliw mogą rosnąć szybciej lub wolniej niż ceny ropy naftowej, a poza tym te relacje mogą się zmieniać z przesunięciem czasowym.

Po drugie: sytuacja, w której marża firmy sprowadzającej paliwo np. jest cięta o połowę w danym miesiącu, powoduje, że ta firma wstrzymuje import albo bunkruje paliwo w magazynach do czasu, jak nie będzie mogła sprzedać je z rynkową marżą. Biorąc pod uwagę, że 15% benzyny i 25% diesla importujemy, pomysł prezydenta gwarantowałby tylko jedno – kolejki po paliwo jak w PRL-u. Nie można „kazać” prywatnemu importerowi, żeby sprzedawał paliwo taniej, niż by mógł.

CZYTAJ WIĘCEJ:

cpn kontra pkn

orlen rząd nadzwyczajne zyski ile zarabiają na podatkach

Tanie paliwo to nie wszystko. Kogo stać na więcej tankowania?

Na razie w Polsce mamy ceny „ręcznie” i uznaniowo obniżone przez rząd i trzeba przyznać, że różnica wobec cen w Niemczech jest ogromna. Według porównywalnych danych Komisji Europejskiej z początku listopada benzyna 95-oktanowa kosztowała średnio 1,46 euro za litr w Polsce i 2,13 euro w Niemczech. To aż 46% różnicy. W przypadku diesla ceny wynosiły odpowiednio równowartość 1,81 zł w Polsce i około 2,28 euro w Niemczech, co oznacza, że niemieccy kierowcy płacili o jedną czwartą więcej. Polska miała drugą najtańszą benzynę w Europie. Widać to na grafice Agencji Rynku Energii.

Skala różnicy robi wrażenie przy tankowaniu pełnego baku. Za 50 litrów benzyny kierowca w Niemczech płacił średnio o 33,50 euro więcej niż w Polsce, czyli równowartość około 145 zł. W przypadku oleju napędowego różnica wynosiła około 23,50 euro, czyli ponad 100 zł.

Czy to dowód, że polski sposób regulowania cen jest skuteczniejszy od niemieckiego nicnierobienia i prób wprowadzenia rozwiązań systemowych? Wręcz przeciwnie. Uznaniowe obniżanie VAT i akcyzy oznacza mniejsze wpływy do budżetu. Ulga dla kierowców finansowana jest w dużej części przez państwo, czyli wszyscy podatnicy zrzucają się na grupę kierowców. Tego rodzaju działanie powinno wynikać z jakiegoś obiektywnego mechanizmu, a nie z widzimisię urzędnika, który chce wygrać kolejne wybory.

Jeśli porównamy ceny w obu krajach, to polska benzyna była tańsza od niemieckiej również przed wprowadzeniem w Polsce cen regulowanych. Na różnicę wpływają czynniki wewnętrzne: podatki, kurs walutowy i sytuacja na krajowych rynkach paliw. Program CPN obniża ceny dla polskich kierowców, ale nie można przypisać mu całej przewagi cenowej nad Niemcami. Udział podatków w cenie paliwa dla konsumentów widać na grafice Agencji Rynku Energii.

Na pierwszy rzut oka porównanie Polski i Niemiec jest jednoznaczne. Benzyna u naszych zachodnich sąsiadów kosztuje o 46% więcej, a olej napędowy o 26% więcej. Polski kierowca może więc zatankować taki sam samochód znacznie taniej. Ale czy to oznacza, że paliwo jest dla niego bardziej dostępne? Niekoniecznie. Niemcy zarabiają znacznie więcej niż Polacy, dlatego o rzeczywistym ciężarze wydatków na paliwo lepiej świadczy liczba litrów, które można kupić za miesięczne wynagrodzenie.

Ile paliwa mogą kupić za przeciętną pensję pan Müller i pan Kowalski? Według danych Eurostatu za 2025 rok osoba samotna, bez dzieci, zarabiająca przeciętne wynagrodzenie, otrzymywała w Polsce na rękę równowartość około 1591 euro miesięcznie, a w Niemczech 3045 euro. Jeśli zestawimy te zarobki z cenami benzyny z początku listopada 2026 roku, dowiemy się, że Polak mógłby kupić za miesięczną pensję ok. 1090 litrów benzyny, a Niemiec aż 1430 litrów. To o 31% więcej.

Sposób na tańsze paliwo? Belgia reguluje ceny paliw od lat. Ale robi to mądrze

Ani polski prezydent, ani niemieccy politycy nie wymyślili cen maksymalnych na paliwa. Są kraje, gdzie takie mechanizmy działają już od lat. W Belgii takie rozwiązanie funkcjonuje od lat 70. XX wieku, wprowadzono je również w Luksemburgu. Limity cen paliw są obliczane według określonych formuł uwzględniających m.in. ceny produktów naftowych na rynkach międzynarodowych, kursy walut, podatki oraz koszty dystrybucji. I wcale nie jest tak jak w Polsce, że z tego powodu ceny na wszystkich stacjach paliw są identyczne.

W Belgii maksymalna cena nie jest „zamrożona”. Może rosnąć lub spadać wraz ze zmianą sytuacji rynkowej. Sprzedawcy nie mogą jednak przekraczać ustalonego pułapu. W Luksemburgu działa podobny mechanizm. Ustalanie maksymalnej ceny paliwa w Belgii jest jednym z najbardziej transparentnych w Europie. Ceny maksymalne są wyliczane codziennie przez belgijski urząd SPF Économie na podstawie algorytmu określonego w tzw. Programma-overeenkomst.

Algorytm ustala maksymalną cenę paliwa w Belgii poprzez automatyczne przeliczenie międzynarodowych notowań paliw na cenę detaliczną, uwzględniając wszystkie koszty w łańcuchu dostaw oraz podatki. Jak decyduje o maksymalnej cenie? Pobiera dzienne ceny paliw z rynków ARA (Amsterdam–Rotterdam–Antwerpia). Potem dodaje: maksymalną marżę hurtową, maksymalną marżę detaliczną oraz wskaźnik kosztów stacji paliw, a na końcu uwzględnia podatki.

Mimo że Belgia od dziesięcioleci stosuje administracyjne ceny maksymalne paliw, nie zapobiegło to gwałtownym podwyżkom podczas kryzysu energetycznego w 2022 roku. Wykres platformy „Energia” pokazuje średnie roczne ceny maksymalne benzyny, diesla i oleju opałowego w Belgii w ciągu ostatnich kilku lat, bez podatków (po lewej) i z podatkami (po prawej):

Ustalenie właściwego i bezpiecznego mechanizmu nie jest proste. Jeżeli limit nie będzie nadążał za kosztami importu i dystrybucji paliwa, część dostawców może ograniczyć sprzedaż. Z drugiej strony, jeśli zostanie ustalony zbyt wysoko, nie przyniesie kierowcom odczuwalnej ulgi. Trudność polega na tym, że trzeba bardzo precyzyjnie dopasować formułę do warunków konkretnego rynku.

Doświadczenia Belgii i Luksemburga pokazują, że administracyjny pułap cenowy może współistnieć z wolnym rynkiem paliw. Nie dowodzą jednak, że paliwo musi być dzięki temu tańsze niż w krajach bez takich regulacji. O cenie na stacji nadal decydują przede wszystkim notowania ropy naftowej, podatki oraz koszty dostaw.

Systemowa ochrona kierowców: dlaczego tak trudno być Belgiem?

Niemieccy politycy chcą z jednej strony chronić kierowców przed drożyzną, ale z drugiej nie chcą ustalać cen zbyt nisko, żeby nie zaburzyć działania rynku. Belgijskie doświadczenia pokazują, że odpowiednio skonstruowany program nawet w typowej gospodarce rynkowej może funkcjonować przez dziesięciolecia. Pod warunkiem jednak, że uwzględnia zmiany kosztów na rynku.

Inna sprawa, że taki program nie gwarantuje automatycznie taniego paliwa. Natomiast nie niszczy też rynku, pozostawiając miejsce na konkurencję. No i nie daje nieprzewidywalności w krajowym budżecie. Trzy edycje wprowadzanego „ręcznie” programu CPN będą kosztowały łącznie prawie 10 mld zł – o tyle spadną wpływy budżetowe. Połowę z nich rząd co prawda odzyska, nakładając specjalny podatek m.in. na Orlen. Ale to z kolei powoduje, że „okradani” są pozostali (niepaństwowi) akcjonariusze. I w pył idą opowieści o tym, jak rząd chce wspierać polski rynek kapitałowy.

CZYTAJ TEŻ:

orlen zarabia

Gdyby istniał uniwersalny mechanizm, przewidywalny i uruchamiany po spełnieniu obiektywnych warunków, tych wszystkich problemów by nie było. Kłopot w tym, że takich rozwiązań nie wprowadza się w czasie kryzysu, tylko w „normalnych” czasach stabilnego rynku. Wtedy nie ma ryzyka, że limity ustali się za wysoko lub za nisko. Przy niestabilnym rynku, co pokazują problemy Niemców, trudno jest trafić w punkt.

Polscy kierowcy korzystają dziś z preferencyjnych cen paliwa. Ale nasz program CPN jest rozwiązaniem tymczasowym, finansowanym m.in. kosztem wpływów podatkowych. Po jego wygaśnięciu ceny na stacjach mogą wzrosnąć, a budżet państwa będzie chciał odzyskać część utraconych dochodów. Niemcy próbują natomiast stworzyć mechanizm, który można byłoby uruchamiać automatycznie w sytuacjach kryzysowych.

Problem w tym, że zaprojektowali go tak, że może nigdy nie zadziałać. Belgia pokazuje trzecią możliwość – stały mechanizm cen maksymalnych, który nie chroni przed wszystkimi podwyżkami, ale może funkcjonować przez dziesięciolecia, nie niszcząc rynku.

——————————

CZYTAJ O SKUTKACH POLSKIEGO CPN:

prezydent podpisał windfall tax

paliwo wszedzie po 7 99

drożeje benzyna prąd i gaz

——————————

CZYTAJ TEŻ:

saudi aramco sprzeda udziały w rafinerii gdańskiej

orlen mocno podniósł ceny w hurcie

Źródło zdjęcia: Christian Jarlling/Unsplash

Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
Zobacz wszystkie komentarze

Subiektywny newsletter

Bądźmy w kontakcie! Zapisz się na newsletter, a raz na jakiś czas wyślę ci powiadomienie o najważniejszych tematach dla twojego portfela. Otrzymasz też zestaw pożytecznych e-booków. Dla subskrybentów newslettera przygotowuję też specjalne wydarzenia (np. webinaria) oraz rankingi. Nie pożałujesz!

Kontrast

Rozmiar tekstu