Odziedziczyłeś dom po rodzicach lub mieszkanie po dziadkach. Nieruchomość, według rodzinnych szacunków, jest warta 300 000 zł. Wystawiasz ją na sprzedaż, bo mieszkasz i pracujesz kilkaset kilometrów dalej. Mijają miesiące, potem rok, a kupujących nie ma. Tymczasem trzeba płacić podatki, opłaty administracyjne, ubezpieczenie, pilnować budynku i co jakiś czas coś naprawić. Zaczynasz rozumieć, że ten spadek to pułapka. Co wtedy robić?
Przez dziesięciolecia własny dom lub mieszkanie były w Polsce symbolem zamożności i bezpieczeństwa. Nieruchomość miała być czymś, co można przekazać dzieciom, sprzedać albo wynająć. A ponieważ długo obowiązywała polityka równomiernego rozwoju kraju, nawet w niewielkich miejscowościach mieszkania czy domy były coś warte. Teraz sytuacja się zmieniła. Bardzo dużo ludzi chce mieszkać tylko w metropoliach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, głównie ze względu na możliwość znalezienia tam dobrej pracy.
- Czy kapitał może się pięknie zestarzeć? Może… powinien? Sprawdzam, jak zbudować inwestycje, które zarabiają na trendach demograficznych [POWERED BY SAXOBANK]
- Unicredit namalował portret polskiego (przyszłego) inwestora. Ile osób jest gotowych pójść z pieniędzmi na rynek i jak chcą to zrobić? [POWERED BY UNICREDIT]
- Saveback kontra cashback: płacisz kartą, a drobne same płyną na giełdę. Czy to sposób na inwestowanie bez strachu? Plusy i minusy finansowej innowacji [POWERED BY TRADE REPUBLIC]
Jeśli w miejscowości, w której ktoś dziedziczy nieruchomość, akurat ubywa mieszkańców, to trudno myśleć o korzystnej zamianie spadku na pieniądze. Wycena na papierze może mieć wtedy niewiele wspólnego z kwotą, którą ktokolwiek rzeczywiście zechce zapłacić.
Z takim problemem od lat zmaga się Japonia, w której niezamieszkane są miliony domów i mieszkań. Z kolei część włoskich miasteczek próbuje znaleźć nowych właścicieli nieruchomości nawet za symboliczne jedno euro. W Polsce procesy demograficzne i migracje ludzi do większych ośrodków prowadzą w podobnym kierunku. W niektórych miejscowościach potencjalnych nabywców jest jak na lekarstwo, podczas gdy w dużych miastach mieszkania nadal są coraz droższe i coraz trudniej dostępne.
Co zrobić z odziedziczonym domem lub mieszkaniem, którego nikt nie chce kupić? Czy warto latami czekać na cud, próbować wynająć, oddać za niewielkie pieniądze, a może nawet rozebrać budynek? Ile kosztuje utrzymywanie pustej nieruchomości i kiedy sprzedaż znacznie poniżej rodzinnych oczekiwań okazuje się najlepszą decyzją finansową? Jak rozwiązują ten problem inne kraje i jakie możliwości ma polski spadkobierca?
CZYTAJ TEŻ:
Dom jest, ale kupujących brak. Spadek-pułapka
Dom lub mieszkanie w niewielkim mieście, z którego młodzi mieszkańcy wyjeżdżają na studia i do pracy, a starsze pokolenie stopniowo odchodzi, to wartość czy kłopot? Coraz częściej takie nieruchomości przechodzą na własność dzieci mieszkających już w Warszawie, Krakowie albo za granicą. Nowi właściciele nie zamierzają wracać, więc wystawiają nieruchomości na sprzedaż. Kłopot w tym, że… nikt nie chce kupić. Miały być pieniądze ze sprzedaży, a są koszty z utrzymaniem niechcianej nieruchomości. Klasyczny spadek-pułapka.
Ekonomiści OECD w raporcie „Shrinking Smartly and Sustainably” z 2025 roku opisują mechanizm, który prowadzi do stopniowej degradacji całych miejscowości. Ubywa mieszkańców, przybywa niezamieszkanych budynków, pogarsza się ich stan techniczny, a utrzymywanie infrastruktury staje się coraz droższe. Z czasem spada atrakcyjność okolicy i wartość nieruchomości. To błędne koło: niższe ceny zniechęcają do remontów, zaniedbane budynki odstraszają kolejnych nabywców, a malejąca liczba mieszkańców utrudnia utrzymanie sklepów, szkół i usług. Problem odziedziczonych nieruchomości, których trudno się pozbyć, może dotyczyć nie tylko domów na prowincji, lecz także mieszkań w miastach.
OECD zwraca uwagę na jeszcze jedną konsekwencję: nieruchomość, której wartość mocno spadła, staje się słabszym zabezpieczeniem kredytu. To dodatkowo ogranicza możliwości finansowania remontów i inwestycji. Właściciel może więc znaleźć się w sytuacji, w której chciałby przeprowadzić remont, bo dom wymaga nakładów, ale bank niechętnie pożyczy pieniądze pod jego zastaw, a potencjalny kupujący nie będzie chciał zapłacić ceny pozwalającej odzyskać koszty modernizacji.
Japonia pokazuje, że problem może dotyczyć również nieruchomości odziedziczonych w dobrym stanie. Spadkobiercy mieszkają zupełnie gdzie indziej, nie potrzebują drugiego domu, a sprzedaż utrudniają takie czynniki, jak: lokalizacja, koszty remontu czy konieczność uporządkowania pozostawionych rzeczy. Nie zawsze chodzi więc o ruinę, której nikt nie chce. Czasami chodzi o całkiem zwyczajny dom lub mieszkanie, który znajduje się po prostu tam, gdzie coraz mniej ludzi chce mieszkać.
Skala tego zjawiska może się jeszcze zwiększyć w kolejnych latach, również z tego powodu, że duża część starszych mieszkańców woli przenosić się do placówek opiekuńczych i porzuca swoje domy. Według prognozy przedstawionej przez japońską firmę KATITAS opartej na szacunkach Nomura Research Institute liczba pustych domów i mieszkań w Japonii może wzrosnąć z 9 mln w 2023 roku do 18,6 mln w 2043 roku. Oznaczałoby to, że niezamieszkana byłaby już co czwarta nieruchomość mieszkalna.

Dla polskiego właściciela najważniejszy wniosek jest następujący: cena, za którą sąsiad sprzedał podobny dom lub mieszkanie dziesięć lat temu, nie musi już być osiągalna, mimo że w całym kraju mieszkania podrożały. Tak samo wartość wpisana do rodzinnych kalkulacji nie jest gwarancją uzyskania takiej kwoty. W miejscowości tracącej mieszkańców czas może działać na niekorzyść sprzedającego. A pusty dom czy mieszkanie nie przestają generować kosztów tylko dlatego, że nikt z nich nie korzysta.
Spadek-pułapka. Sprzedać mieszkanie za grosze czy czekać?
Odziedziczyłeś dom, ale od roku nie udało się znaleźć kupca. Pośrednik przekonuje, że trzeba obniżyć cenę, wtedy prawdopodobnie znajdzie się kupiec. Czy warto to zrobić, czy lepiej jednak poczekać, aż nabywca się pojawi? To może potrwać nawet kilka lat. A czekanie też kosztuje. Utrzymanie pustego domu to koszt 5 000 – 10 000 zł rocznie. To kwota przykładowa, obejmująca podatki, ubezpieczenie, podstawowe opłaty, dozór i drobne naprawy. A jest jeszcze koszt utraconych możliwości. Gdybyśmy sprzedali dom od razu i ulokowali pieniądze – one by zarabiały.
Co więcej, w miejscowości tracącej mieszkańców nie mamy żadnej gwarancji, że za pięć lat znajdziemy kupca skłonnego zapłacić przyzwoitą cenę. Nie oznacza to, że każdą odziedziczoną nieruchomość należy natychmiast sprzedawać z dużym rabatem. Warto jednak policzyć: ile naprawdę kosztuje czekanie i jaką cenę trzeba byłoby uzyskać za kilka lat, żeby to czekanie się opłaciło? To najważniejsze w tej sytuacji pytanie, które pomoże nam zaoszczędzić niepotrzebnych kłopotów i kosztów. Spadek-pułapka to rzecz, którą trzeba się zająć szybko.
Najgorszym rozwiązaniem może być pozostawienie sprawy samej sobie. Pusty dom nie przestaje wymagać napraw, a za nieużywane mieszkanie nadal trzeba płacić. Jeśli przez kilka lat nie możemy znaleźć kupca, warto rozważyć rozwiązania, które początkowo mogą wydawać się nieatrakcyjne. Niektóre pozwolą odzyskać część pieniędzy, inne przynajmniej zatrzymają narastanie kosztów.
Pierwsza możliwość to wynajem. Nie musi oznaczać szukania lokatora na wiele lat. W niektórych miejscowościach popyt mogą tworzyć pracownicy sezonowi, osoby zatrudnione przy lokalnych inwestycjach albo przyjezdni. Dom z działką może zainteresować kogoś, kto potrzebuje miejsca na działalność lub rekreację. Trzeba jednak sprawdzić, czy taki popyt rzeczywiście istnieje. Jeśli w miejscowości nie ma chętnych do zamieszkania, znalezienie najemcy może być równie trudne jak znalezienie kupującego. Dochodzą też koszty przygotowania nieruchomości, rozliczenia podatkowe i ryzyko problemów z najemcą.
Druga możliwość to sprzedaż po okazyjnej cenie. To nie musi być porażka. Nieruchomość jest warta tyle, ile ktoś rzeczywiście chce za nią zapłacić, a nie tyle, ile chcielibyśmy otrzymać. Warto sprawdzić ceny transakcyjne oraz rozważyć sprzedaż działki z budynkiem do remontu lub rozbiórki. W przypadku odziedziczonych nieruchomości obowiązuje zasada: pięcioletni termin, po którym sprzedaż nie podlega podatkowi, liczy się od końca roku nabycia lub wybudowania nieruchomości przez spadkodawcę, a nie od dnia odziedziczenia. Jeżeli rodzice kupili dom kilkadziesiąt lat temu, spadkobierca może sprzedać go bez podatku od razu po odziedziczeniu.
CZYTAJ TEŻ:
Trzecia możliwość to zmiana przeznaczenia nieruchomości. Dom, którego nikt nie chce kupić do zamieszkania, być może sprawdzi się jako miejsce prowadzenia niewielkiej działalności gospodarczej lub jako obiekt rekreacyjny. Zmiana sposobu użytkowania budynku lub jego części, na przykład z mieszkania na biuro, może wymagać zgłoszenia odpowiedniemu organowi administracji. Sam pomysł na nowe wykorzystanie nie wystarczy, konieczne jest pozwolenie.
Czwarta możliwość to przekazanie nieruchomości komuś innemu. Można spróbować znaleźć osobę prywatną, organizację społeczną albo instytucję, dla której budynek lub działka będą miały wartość użytkową. Darowizna nieruchomości wymaga aktu notarialnego i zgody obdarowanego.
Piąta możliwość, najbardziej radykalna, to rozbiórka. Dotyczy przede wszystkim starych domów, których remont kosztowałby więcej, niż wynosi możliwa do uzyskania cena sprzedaży. Czasami działka bez zrujnowanego budynku może być atrakcyjniejsza niż działka z domem wymagającym ogromnych nakładów. Ale rozbiórka również kosztuje, a właściciel musi zadbać o formalności, bezpieczeństwo prac i zagospodarowanie odpadów. Potrzebne może być pozwolenie.
Spadkobiercy często dopiero podczas próby sprzedaży dowiadują się, że nieruchomość może mieć kilku współwłaścicieli. Jeżeli rodzeństwo odziedziczyło dom w częściach, sprzedaż nieruchomości wymaga uregulowania praw i współdziałania właścicieli. Jeden ze spadkobierców może chcieć sprzedać, drugi wynająć, a trzeci zachować dom ze względów sentymentalnych.
W takiej sytuacji możliwa jest spłata pozostałych osób albo podział spadku. Można spadek odrzucić, ale odrzucenie dotyczy całego spadku, a nie wybranego domu czy mieszkania. Do dziedziczenia mogą wtedy zostać powołane kolejne osoby, w tym dzieci spadkobiercy. Spadek-pułapka to nie jest łatwa rzecz do „zepchnięcia” z siebie lub swoich dzieci.

Co zrobić z tysiącami niechcianych domów? Oni już szukają odpowiedzi.
Problem pustych nieruchomości może z czasem przerosnąć możliwości pojedynczych właścicieli. Jeśli w miejscowości ubywa mieszkańców, a kolejne domy pozostają po zmarłych rodzicach i dziadkach, nikt nie wyczaruje kupujących. Obniżanie ceny przestaje wystarczać. Wtedy pytanie o przyszłość pustych budynków staje się problemem nie tylko rodzinnym, ale również samorządowym.
W Korei Południowej niektóre miasta już próbują sobie z tym radzić. Problem jest poważny, bo już ponad 50% ludności żyje w aglomeracji Seulu, która nadal przyciąga młodych, natomiast regiony peryferyjne i rolnicze doświadczają zjawiska „naturalnego wymierania”. W położonym nad oceanem Busan, gdzie w niektórych dzielnicach udział pustostanów sięga kilkanaście procent, władze finansowały albo rozbiórki nieużywanych budynków, albo ich przekształcanie na mieszkania dostępne w przystępnych cenach.
Problem wynikał z tego, że przez wiele lat w wyniku decyzji samorządów lokalnych i aktywności deweloperów przekształcano tanie grunty rolne w osiedla mieszkaniowe, co doprowadziło do nadpodaży lokali. Wskaźnik zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w skali kraju wynosi 102,5%, ale w samym Seulu to zaledwie 93,6%,podczas gdy w regionach peryferyjnych przekracza 110–113%. Rosną ceny osiedli nowoczesnych i dobrze skomunikowanych, podczas gdy w starych dzielnicach gwałtownie przybywa pustostanów.
Według danych przytoczonych przez OECD program objął ponad 4200 pustych nieruchomości: większość przeznaczono do rozbiórki, a część do ponownego wykorzystania. Celem szerokiego projektu nie było już uratowanie każdego budynku, lecz znalezienie sensownego sposobu zagospodarowania całego zasobu, na który nie ma wystarczającego popytu. To jednak program pilotażowy, który nie zawsze uda się w każdym miejscu, a na pewno wymaga zaangażowania dużych środków publicznych.
Na grafice widać, jak kształtowała się mediana cen mieszkań w 2023 roku oraz realna dynamika cen w latach 2015–2023. Znamienna dla rynku nieruchomości w tym kraju jest silna polaryzacja rynkowa. Podczas gdy w Seulu ceny skoczyły w tym okresie o ponad 60–80%, w regionach peryferyjnych wzrost cen był śladowy lub realnie ujemny po uwzględnieniu inflacji:

Władze Korei Południowej propagują nowe podejście do gospodarki przestrzennej, głównie przejście od ekspansywnej rozbudowy do rewitalizacji miast, dogęszczania centrów oraz adaptacji istniejących budynków. Promowane jest też planowanie umożliwiające łączenie funkcji mieszkalnych, usługowych i przemysłowych, a także rozwój lokalnego transportu na obszarach wiejskich.
A Polska? Na razie debata mieszkaniowa koncentruje się przede wszystkim na tym, ile nowych mieszkań trzeba wybudować, jak obniżyć ich ceny i jak pomóc młodym rodzinom w zakupie pierwszego lokum. To zrozumiałe w Warszawie, Krakowie czy innych rozwijających się ośrodkach. Ale jednocześnie rośnie liczba miejscowości, to coraz większy problem na tzw. ścianie wschodniej Polski, z których ludzie wyjeżdżają, a pozostawione domy i mieszkania mogą z czasem stawać się coraz trudniejsze do sprzedania. Spadek-pułapka to coraz częściej spotykane zjawisko.
Być może będziemy więc musieli prowadzić w kraju dwie różne polityki mieszkaniowe, o przeciwstawnych wektorach. W niektórych miejscach trzeba będzie zwiększać podaż mieszkań, a w innych – pomagać w zagospodarowaniu, przekształcaniu lub usuwaniu niepotrzebnych budynków. Głównym wyznacznikiem tych dwóch kierunków polityki mieszkaniowej będzie zasada, że o wartości nieruchomości decyduje przede wszystkim lokalizacja i perspektywy demograficzno-migracyjne.
——————————
CZYTAJ TEŻ:
Źródło zdjęcia: Gustavo Zambelli/Magnus Jonasson/Unsplash








