22 listopada 2026

Strach o krach. Czy najgorszy giełdowy tydzień od sześciu lat to początek długiej bessy? Pięć argumentów, że to krach, i dwa, że… jeszcze nie

Strach o krach. Czy najgorszy giełdowy tydzień od sześciu lat to początek długiej bessy? Pięć argumentów, że to krach, i dwa, że… jeszcze nie

Inwestorzy zastanawiają się, czy to wciąż tylko spadkowa korekta, czy mamy za sobą pełzający krach i właśnie zaczyna się bessa, która może potrwać kilkanaście miesięcy. Co przemawia za takim scenariuszem? Jest pięć mocnych argumentów, które każą obawiać się, że to dopiero początek czegoś długiego i złego dla inwestorów, ale… nie wszystko pasuje do tego katastroficznego schematu

Po serii spadków z zeszłego tygodnia, który był najgorszy dla giełd od 2020 r., czyli od pandemii Covid-19, amerykański indeks technologiczny Nasdaq 100 jest już niemal 20% od szczytu, zaś indeks S&P 500 (w którym technologiczne spółki „zajmują” mniej niż połowę miejsca) ma już na koncie 10% przeceny. To sporo, ale wciąż można mieć nadzieję, że to tylko korekta, a nie początek wielomiesięcznej bessy.

Zobacz również:

Wystawiając głowę poza Amerykę widać równie niepokojący obraz. Indeks MSCI World, w którym jest 1300 największych spółek z całego świata, jeszcze tydzień temu trzymał się blisko rekordów, ale w ostatnich dniach runął i jest mniej więcej 15% od swoich szczytów. Zaś indeks MSCI Emerging Markets – w którym wiodącą rolę grają spółki azjatyckie i z Ameryki Łacińskiej – jest już w obszarze bessy po spadku o 21% od szczytu.

Inwestorzy nie wytrzymali nerwowo niepokoju związanego ze zbyt „napompowanymi” wycenami spółek technologicznych i ich ogromnymi planami inwestycyjnymi (sięgającymi biliona dolarów rocznie), a z drugiej strony – boją się skutków wysokiej ceny pieniądza, która może wywołać recesję gospodarczą. Zaś konkretnymi katalizatorami paniki okazały się: dymisja Jensena Huanga z funkcji prezesa Nvidii (a to on „organizował” pieniądze na inwestycje w AI) oraz drastyczna przecena spółki Anthropic zaraz po debiucie na giełdzie Nasdaq.

Teraz wszyscy zastanawiają się: czy po przecenie, która niemal skasowała inwestorom całe tegoroczne zyski, na rynek wróci choćby ostrożny optymizm? Czy pojawi się przekonanie, że znacznie niższe ceny akcji uwzględniają już ryzyko wolniejszego rozwoju firm technologicznych i wysokiej ceny pieniądza? A może mamy za sobą właśnie pierwszą falę bessy, która potrwa kilka, może kilkanaście miesięcy i spowoduje spadek indeksów nie o 10-20%, lecz co najmniej o 50-60%?

CZYTAJ TEŻ:

blady strach

europa i europejskie akcje w modzie

jak uniknąć AI w portfelu

Czy to krach, czy tylko strach?

Albo innymi słowy: czy to już koniec hossy, która spowodowała podwojenie się wartości głównych indeksów w ciągu zaledwie czterech lat (a w przypadku indeksów technologicznych – niemal potrojenie ich wartości)? Niestety, za tym scenariuszem przemawia kilka dość silnych argumentów.

Po pierwsze: Azja nie może się mylić, a ona jest już w bessie. Rynki azjatyckie – drugie centrum rozwoju sztucznej inteligencji – spadają już od kilku miesięcy. I nie można tego zjawiska lekceważyć, bo takie spółki, jak Samsung, czy Hynix są notowane właśnie w Azji. Południowokoreański indeks KOSPI w ciągu ostatnich pięciu miesięcy stracił połowę wartości. Owszem, wcześniej w ciągu niespełna dwóch lat jego wartość się potroiła (więc miał prawo przejść mocną korektę), ale spadek rzędu 50% to już nie jest korekta.

Po pierwsze i pół: Ameryka już ma krach, tylko „pełzający” . Serwis „Bull Theory” zrobił porównanie obecnej sytuacji z poprzednimi wielkimi krachami. Wyszło im, że co prawda teraz główny indeks jest tylko 10% pod kreską, ale wśród wszystkich dużych spółek z branży wiodącej na rynku (czyli aktualnie AI) średni spadek wyniósł już… 53% od szczytu. W krachu dot-com spadek liderów tamtej hossy po krachu wyniósł 89%, a w czasie kryzysu zadłużenia w 2008 r. – liderzy wcześniejszej hossy spadli o 87%.

Ale bessa po pęknięciu bańki dot-com trwała 2,5 roku, a po załamaniu 2007-2008 r. kryzys trwał ok. półtora roku. A teraz akcje AI straciły 53% w zaledwie pięć miesięcy. „Bull Theory” liczy, że już 22 z 39 największych spółek AI straciło więcej niż połowę swojej wartości. Ale indeks S&P500 stracił tylko 10%, bo giganci – tacy jak Apple, Microsoft i Amazon – utrzymują indeks na powierzchni. I większość inwestorów nie widzi, jak jest źle.

I może nie zobaczy, bo największe firmy osiągają ogromne zyski z podstawowej działalności i finansują nakłady na AI głównie z własnych pieniędzy. Analitycy stawiają tezę, że jesteśmy już w krachu, ale „rozmydlonym”. A sytuacja jest taka, że skala spadków większości spółek technologicznych odpowiada już połowie klasycznej bessy. Czy więc jesteśmy już w po pełzającym krachu, a nawet w połowie zakresu bessy?

Po drugie: ta hossa trwała już tyle, że mogła się skończyć. Przeciętna hossa w historii giełd trwała zwykle 4,5 roku i przynosiła przeciętnie podwojenie wartości indeksów. Obecna hossa wpisuje się idealnie w te wartości – trwa od nieco ponad czterech lat i (patrząc na indeks S&P500 od dna do szczytu) przyniosła podwojenie wycen rynkowych. Owszem, były w historii hossy trwające znacznie dłużej i bardziej intensywne, ale były i znacznie krótsze.

Po trzecie: szaleństwo inwestycji branży AI pokrywa się skalą w wcześniejszymi bańkami wycen. Za każdym razem, gdy pojawia się jakiś przełom technologiczny wyceny spółek-liderów idą w górę. To powoduje, że łatwiej im pozyskiwać kapitał (z czego skwapliwie korzystają) i prędzej czy później następuje przeinwestowanie. Wskutek tego zjawiska rośnie ryzyko, że inwestycje się nie zwrócą i bańka pęka. Patrząc na wykres, który znalazłem na profilu „The Daily Shot” na X – jesteśmy „inwestycyjnie” w tym samym miejscu, w którym zwykle pękały bańki wycenowe.

Czy wysoki procent „wysuszy” rynek z pieniędzy?

Po czwarte: realne stopy procentowe rzadko kiedy są tak wysokie i rzadko aż tak skłaniają do przepływów strategicznych pieniędzy. Jest to zjawisko tyleż korzystne dla posiadaczy obligacji, co niebezpieczne dla gospodarki. I to na kilku płaszczyznach. Pierwsza to relatywne porównanie zysków z akcji i obligacji. Różnie analitycy to liczą (wykorzystują wzrost zysku na akcję, prognozy wzrostu cen akcji przy danym poziomie wskaźników C/Z albo stopę dywidendy), ale niezależnie od metody wychodzi mniej więcej to samo – nagroda za ryzyko trzymania akcji – w postaci możliwych przyszłych zysków – jest dziś jedną z najmniejszych w historii giełd.

Druga płaszczyzna to kwestia rosnącego ryzyka kryzysu zadłużenia. Niemiecki analityk Holger Zschaepitz przypomniał ostatnio ważną zasadę, że gdy realne oprocentowanie długu (czyli odsetki do zapłacenia ponad inflację) jest wyższe, niż realne PKB (czyli wzrost dochodów podatkowych ponad inflację), to często kończy się to kryzysem. A sytuacja, w której niemieckie obligacje (najbezpieczniejsze w Europie) dają zarobić 1,4% powyżej inflacji – jest skrajnym przypadkiem tego problemu. Przy tak skrajnie wysokiej realnej cenie pieniądza nierównowaga na linii akcje-obligacje musiała wybić.

Po piąte (w związku z czwartym): płynność na rynku robi się niebezpiecznie niska w stosunku do potrzeb. Zwrócił na to uwagę w CNBC doświadczony analityk finansowy Chris Martenson (który na własne oczy widział cztery ostatnie krachy). Jego zdaniem prawdziwe zagrożenie nie polega na wycenie akcji, lecz na ryzyku „wysuszenia” rynku z płynności. Rekordowo wysokie zadłużenie przy wysokich marżach, wysoka dźwignia finansowa (bo wyścig „inwestycyjny”), system finansowy coraz bardziej zależny od pożyczonych pieniędzy. A płynność, która napędzała całą maszynę, zaczyna znikać.

Martenson twierdzi, że pieniędzy na rynku jest za mało, żeby na rozsądnych warunkach finansowych dało się zrolować te ogromne pożyczki, emisje obligacji, zobowiązania inwestycyjne podtrzymujące boom AI. Problem mogą mieć nadmiernie zadłużone korporacje, ale i państwa. Banki centralne być może będą musiały znów uruchamiać drukarki banknotów, żeby system nie załamał się z braku płynności. „To się nie skończy w ciągu kilku tygodni” – mówi analityk. Brzmi logicznie, ale z drugiej strony… na poniższym wykresie widać niską płynność, ale nie widać, by spadała.

Być może inwestorzy czują już w kościach zapach niewypłacalności niektórych firm, bo ceny akcji amerykańskich banków raźno ruszyły w dół, co trudno uzasadnić kwestią stóp procentowych. One przecież mają iść w górę, co powinno być dla banków dobre. A tymczasem… Bank of America jest już 27% od swojego historycznego szczytu, Goldman Sachs – aż 31% od szczytu, Morgan Stanley – stracił 28%, zaś CitiGroup – niemal 25%.

Dwa argumenty na to, że… to nie może być krach

Jest więc pięć silnych argumentów, które przemawiają za tym, że inwestorów może czekać dłuższa bessa. Zakres hossy, skala boomu inwestycyjnego, powiązane z tym kłopoty z płynnością (co widać np. w notowaniach złota, które spada znacznie szybciej, niż powinno, bo dostarcza awaryjną płynność) oraz za wysoka realna cena pieniądza – to wszystko sprawia, że nie można wykluczyć, iż ruszyły tektoniczne ruchy kapitału, które muszą spowodować trzęsienie ziemi. Ale są też dwa argumenty, które przemawiają za tym, iż atmosfera – naprężona jak guma od majtek – musi się wkrótce rozluźnić.

Po pierwsze: wyceny spółek nie są tak wysokie, jak pod koniec poprzednich boomów. Jeśli przynajmniej w dużej części sprawdzą się prognozy wzrostu zysków spółek – dalsza przecena nie będzie uzasadniona. Analitycy oczekują wzrostu zysków amerykańskich spółek w takim stopniu, że wskaźnik forward P/E (wycena w oparciu o zyski za cztery przyszłe kwartały) wygląda na umiarkowanie atrakcyjny i wynosi ok. 17. Długoterminowa średnia forward P/E dla S&P500 to ok. 18-19. Czy widział ktoś krach przy poziomie wycen spółek poniżej historycznej średniej?

Po drugie: zyski spółek rosną szybciej niż ich wyceny rynkowe. W czasie hossy dot-comów wyceny „odjechały” totalnie w porównaniu z obiecywanymi w przyszłości zyskami spółek. Dziś tego nie ma. Wyceny spółek poszły w górę, ale najpierw poszły w górę ich zyski. Widział ktoś krach w sytuacji, gdy spółki zarabiają coraz więcej, a ich kursy nie nadążają za tym wzrostem zysków? W 2000 roku – gdy pękała bańka dot-comów – liderzy hossy byli handlowani przy wskaźniku C/Z wynoszącym ponad 100. Dziś są handlowani przy wycenach C/Z na poziomie 20-25, dość wysokich, ale niższych niż w poprzednich latach.

Najbliższe dni pokażą, które argumenty wygrają. Niezależnie od tego proszę wszystkich, którzy mają w portfelu fundusze inwestycyjne, ETF-y, albo akcje spółek – zachowajcie rozsądek i nie dajcie się ponieść emocjom. Patrząc na napływ pieniędzy do funduszy akcji, który mieliśmy w ostatnich miesiącach, spodziewam się, że wielu „zapakowało się” w akcje dopiero w ostatnim czasie (widząc, że w funduszach obligacji już nie da się zarobić tak dobrze, jak w poprzednich latach). I mogą dziś zachowywać się nerwowo.

———————————

ZAPISZ SIĘ NA WEBINAR:

„JAK MĄDRZE LOKOWAĆ OSZCZĘDNOŚCI W 2027 ROKU?”. W ramach tego spotkania – wspólnie z zaproszonym gościem – pokażemy przyszłoroczne prognozy dla rynku akcji globalnych i polskich oraz dla rynku obligacji i spróbujemy odpowiedzieć na pytanie: jak lokować oszczędności? Antyinflacyjnie? Dywidendowo? Wzrostowo? Ostrożnie czy ofensywnie? Jakich narzędzi użyć? Na jakie pułapki szczególnie uważać? Czy to będzie relatywnie łatwy czy trudny rok dla naszych pieniędzy? Żeby się zapisać – kliknij w baner albo tutaj.

———————————

Krach czy nie krach – nie zrób teraz nic głupiego

Tymczasem na rynku pieniądze płyną od aktywnych do cierpliwych. Może jesteśmy już w bessie, a może nie. Może to dopiero połowa spadków – jak twierdzi „The Bull Theory” – a może nie. Ale niezależnie od tego, w jakiej fazie znajduje się rynek, historia pokazuje, że z długiej perspektywy to będzie tylko niewielkie wahnięcie w drodze do coraz wyższych wycen, pchanych rozwojem globalnej gospodarki. Sprzedać teraz i wrócić na rynek w najlepszym momencie będzie bardzo trudno (nigdy nie wiadomo kiedy moment jest dobry).

Po pierwsze więc: czekamy z jakimikolwiek ruchami, aż sytuacja się ustabilizuje, a ceny będą przewidywalne. Krach, korekta, wodospad – to nie są momenty na kupowanie lub sprzedawanie. Po drugie: jeśli zauważymy jakieś błędy w konstrukcji portfela, to stopniowo go poprawiamy, żeby na przyszłość był mniej wahliwy, albo w mniejszym stopniu wystawiony na jakieś ryzyka, które zbyt mocno nim wahnęły tym razem.

Pamiętajmy, że średni wzrost kapitału inwestorów w ostatnich 200 latach – 8-9% rocznie przy inflacji 2-3% rocznie – nie wziął się z niczego. Jeśli ceny akcji przez kilka lat się podwoiły (czyli rosły po 20-30% rocznie), to kiedyś musi nadejść moment „urealnienia”. I ten moment musi przynieść spadek wartości inwestycji w akcje o 30-50%. Rzecz w tym, żeby to uderzenie trafiło na odpowiednio zdywersyfikowany portfel.

Trzeba to po prostu wytrzymać nawet najcięższy krach i ewentualnie poprawić błędy, które sprawiły, że portfel zachował się nie tak, jak powinien. W ciągu 30-40 lat inwestowania (a tak to powinno wyglądać, jeśli ma byś skuteczne) krachów przeżyjecie sześć, może siedem. Każdy będzie trochę inny, ale w każdym portfel powinien zachowywać się tak, jak został zaprojektowany.

Np. mój portfel czterech ćwiartek jest „zrobiony” tak, żeby w złych czasach tracił na wartości nie więcej niż 5-6% rocznie (bo część złożona z funduszy i ETF-ów inwestujących w akcje nie przekracza 20-30%, przy tym częściowo jest walutach obcych, a część pieniędzy jest w inwestycjach alternatywnych), a w dobrych czasach – by zyskiwał 10-12% (bo ćwiartki „stałodochodowe” gwarantują bicie inflacji o jakieś 2 punkty procentowe, a część „ofensywna” dorzuca kilka punktów procentowych ekstra). „Dokręcałem” go za każdym razem, gdy nadchodził… krach.

———————————

CZYTAJ TEŻ:

strategia czterech ćwiartek

bezpieczne lokowanie pieniędzy

le wydawać na przyjemności

jak zaoszczędzić pierwsze 100 000 zł

———————————

ZOBACZ „SUBIEKTYWNIE O FINANSACH” W YOUTUBE:

„Subiektywnie o Finansach” jest też na Youtube. Cotygodniowy „Magazyn”, raz w miesiącu duża rozmowa, a poza tym komentarze i wideofelietony poświęcone Twoim pieniądzom oraz poradniki i zapisy edukacyjnych webinarów. Koniecznie subskrybuj kanał „Subiektywnie o Finansach” na platformie Youtube. Polub, komentuj, podaj dalej, pomóż nam się rozwijać!

——————————

ZAPISZ SIĘ NA NASZE NEWSLETTERY:

>>> W każdy weekend sam Samcik podsumowuje tydzień wokół Twojego portfela. Co wydarzenia ostatnich dni oznaczają dla Twoich pieniędzy? Jakie powinieneś wyciągnąć wnioski dla oszczędności? Kliknij i się zapisz.

>>> Newsletter „Subiektywnie o Świ(e)cie i Technologiach” będziesz dostawać na swoją skrzynkę e-mail w każdy czwartek bladym świtem. Będzie to podsumowanie najważniejszych rzeczy, o których musisz wiedzieć ze świata wielkich finansów, banków centralnych, najpotężniejszych korporacji oraz nowych technologii. Kliknij i się zapisz.

———————————

zdjęcie tytułowe: screenshot z materiału wideo agencji Reuters

Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
Zobacz wszystkie komentarze

Subiektywny newsletter

Bądźmy w kontakcie! Zapisz się na newsletter, a raz na jakiś czas wyślę ci powiadomienie o najważniejszych tematach dla twojego portfela. Otrzymasz też zestaw pożytecznych e-booków. Dla subskrybentów newslettera przygotowuję też specjalne wydarzenia (np. webinaria) oraz rankingi. Nie pożałujesz!

Kontrast

Rozmiar tekstu