Obywatelstwo jako aktywo: ile zapłacisz za paszport w porządnej jurysdykcji? Ceny na tym rynku są coraz wyższe!

W „Subiektywnie o Finansach” piszemy regularnie o inwestowaniu w akcje, obligacje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości, złoto i o tworzeniu portfeli inwestycyjnych. Mówimy o dywersyfikacji, o mądrym zarządzaniu ryzykiem, o ucieczce przed utratą siły nabywczej pieniądza. Ale w dzisiejszym, niespokojnym świecie jednym z najbardziej pożądanych i najszybciej zyskujących na znaczeniu aktywów nie jest wcale nieruchomość ani cyfrowy zapis na rachunku maklerskim, lecz… paszport bezpiecznego, bogatego kraju. Ile kosztuje obywatelstwo?

Paszport. Obywatelstwo. Dokument, który przez stulecia był nierozerwalnie związany z prawem krwi (ius sanguinis) lub prawem ziemi (ius soli), tożsamością narodową, wspólną historią, a nierzadko patriotyzmem. Dziś jednak, w erze globalizacji i rosnących napięć geopolitycznych paszport stał się kolejnym aktywem, po części inwestycyjnym, które ma swoją cenę. Paszport można legalnie kupić. Najczęściej w ramach programów określanych mianem „citizenship by investment” (obywatelstwo w zamian za inwestycje).

Zakup polskiego obywatelstwa za pieniądze – bardzo cennego, bo jesteśmy jednym z zamożniejszych krajów na świecie, a polski paszport pozwala podróżować po całej Unii Europejskiej – nie jest możliwy. Zostać Polakiem można natomiast poprzez: udowodnienie polskiego pochodzenia (polskich przodków), małżeństwo z obywatelem Polski (i stały pobyt w Polsce), naturalizację po kilku latach legalnego pobytu w Polsce (trzeba mieć prawo stałego pobytu, stałe źródło dochodu, prawo do mieszkania oraz zdać egzamin ze znajomości języka polskiego).

Polskie obywatelstwo może nadać też prezydent (ma w tej sprawie dużą swobodę). Inwestycja lub prowadzenie firmy w Polsce może pomóc w uzyskaniu prawa pobytu, a później stworzyć drogę do naturalizacji, ale samo zainwestowanie w Polsce pieniędzy nie daje prawa do stania się Polakiem. Patrząc, jaka jest wartość rynkowa obywatelstwa w różnych krajach – warto docenić Wasze, polskie obywatelstwo. A za ile można kupić inne?

Obywatelstwo: ile może ich mieć Polak?

Co dokładnie znajduje się w „prospekcie emisyjnym” takiego obywatelstwa i dlaczego Unia Europejska z całych sił stara się ten biznes ukrócić? Czy można policzyć… stopę zwrotu z zakupu paszportu?

Impulsem do moich rozważań jest news z Ameryki Południowej. Oto bowiem Argentyna, znajdująca się w trakcie daleko idących reform gospodarczych, ogłosiła uruchomienie pod koniec 2026 roku programu „citizenship by investment”. To najmłodszy gracz na tym rynku tak zwanych „złotych paszportów” (golden passports) – rynku, który wart jest już miliardy dolarów.

Po co właściwie drugie obywatelstwo?  Może stanowić ono swoistą polisę ubezpieczeniową. Zapewnia dodatkową opcję życiową, jeszcze jeden kraj, w którym można zamieszkać i pracować bez ubiegania się o pozwolenie na pobyt. Wartość takiej polisy ujawnia się szczególnie podczas wojny, kryzysu politycznego czy nieprzewidywalnych zmian w prawie w ojczyźnie. Daje możliwość przygotowania alternatywnego miejsca do życia dla siebie i rodziny. Oczywiście, może otwierać ciekawe możliwości zawodowe i biznesowe, oraz w zakresie optymalizacji podatkowej.

Polak może mieć, teoretycznie, obywatelstwo nieskończenie wielu innych państw. Jako że już korzystamy z prawa do życia i pracy w innych krajach Unii Europejskiej, szczególną wartością drugiego paszportu może być uzyskanie wielkiej swobody życia poza Unią Europejską. Ewentualne korzyści podatkowe wymagają jednak osobnej, wnikliwej analizy, a trzeba pamiętać, że samo otrzymanie drugiego obywatelstwa nie zmienia polskiej rezydencji podatkowej, zależnej przede wszystkim od umiejscowienia ośrodka interesów życiowych lub długości pobytu (ponad 183 dni w roku).

CZYTAJ TEŻ:

Czy warto kupić obywatelstwo… Argentyny?

Zerknijmy na obecnie istniejące „aktywa paszportowe”. Co one właściwie oferują? Co można kupić w ramach „citizenship by investment”? Wspominałem o Argentynie – to najświeższe danie w paszportowym menu. Argentyna to kraj, który przez wiele lat borykał się z gigantyczną inflacją i zawirowaniami makroekonomicznymi, ale jednocześnie posiadający spory potencjał. Rząd w Buenos Aires, poszukując pilnie zastrzyków waluty, postanowił zmonetyzować siłę swojego dokumentu tożsamości.

Argentyna proponuje inwestorom dwie główne, i bardzo klasyczne ścieżki. Pierwsza to bezzwrotna wpłata (non-refundable contribution) w wysokości 350 000 dolarów na rzecz argentyńskiego Skarbu Państwa. Pieniądze te zasilają bezpośrednio budżet, inwestor wpisuje to w swoje koszty, a w zamian (po przejściu weryfikacji) odbiera paszport Druga to inwestycja o wartości 800 000 dolarów w specjalne, rządowe obligacje. W tym wariancie kapitał (teoretycznie) wraca do inwestora po odkupie papierów.

Tu pojawia się pytanie o ryzyko. Czy lepiej stracić bezpowrotnie 350 000 dolarów, czy też „zamrozić” sporą kwotę 800 000 dolarów w obligacjach państwa, które w swojej najnowszej historii restrukturyzowało swoje długi – czytaj: bankrutowało – już wielokrotnie? I czy obywatelstwo takiego kraju, jak Argentyna, mogłoby być warte takich pieniędzy?

Argentyński paszport to dość ciekawe aktywo. Daje on możliwość korzystania z ruchu bezwizowego do 169 państw (w tym do kluczowych centrów biznesowych, jak cała Strefa Schengen czy Wielka Brytania), zapewnia prawo do swobodnego życia i pracy w całej strefie Mercosur (Brazylia, Urugwaj, Paragwaj, Boliwia), otwiera furtkę do ubiegania się o intratną wizę biznesową E-2 do USA.

Samo nabycie obywatelstwa przez inwestycję nie powoduje uznania inwestora za argentyńskiego rezydenta podatkowego, ale mogą jednak zadziałać inne przesłanki rezydencji. A to wszystko w pakiecie z rygorystycznymi procedurami sprawdzającymi, w które zaangażowany jest m.in. argentyński wywiad i nadzór finansowy. Brzmi to jak kompleksowy produkt finansowy zaprojektowany pod najbardziej wymagających klientów z sektora ultra-zamożnych.

Co znajdziemy na giełdzie paszportowej?

Argentyna weszła na rynek „złotych paszportów” z przytupem, ale ma już mocnych konkurentów. Na świecie funkcjonuje od lat prawdziwa giełda paszportowa, a progi wejścia są niezwykle wręcz zróżnicowane – co do pewnego stopnia odzwierciedla wartość fundamentalną aktywa. Zanim przejdziemy do tego, jak wycenić to aktywo, przyjrzyjmy się orientacyjnym minimalnym progom zakupu paszportu w najpopularniejszych programach inwestycyjnych. Poniżej podaję kwoty bazowe aktualne na 2026 rok, zazwyczaj dla pojedynczego aplikanta (a źródłem jest serwis Citizenship Shop):

• São Tomé i Príncipe – ok. 90 000 dolarów
• Sierra Leone – ok. 95 000 dolarów (ścieżka Solo Entrepreneur – dla jednej osoby)
• Nauru – ok. 105 000 dolarów (promocyjna wpłata 90 000 dolarów do 31 grudnia 2026 r.)
• Vanuatu – 130 000 dolarów (ścieżka solowa)
• Dominika – 200 000 dolarów
• Antigua i Barbuda – 230 000 dolarów
• Grenada – 235 000 dolarów
• Saint Lucia – 240 000 dolarów
• St. Kitts i Nevis – 250 000 dolarów
• Egipt – 250 000 dolarów
• Argentyna – 350 000 dolarów
• Turcja – 400 000 dolarów
• Salwador – około 1 mln dolarów

Widząc tę listę, początkujący inwestor mógłby zadać naiwne pytanie: „Skoro mogę mieć paszport São Tomé i Príncipe za 90 000 dolarów, to po co mam przepłacać i kupować za 350 000 dolarów paszport argentyński?”. Odpowiedź brzmi: ponieważ, podobnie jak na rynku nieruchomości, to nie są identyczne produkty. Różnice w strukturze kosztów, bezpieczeństwie i realnych korzyściach są spore.

Jak to dokładnie wygląda? Po pierwsze, programy „citizenship by investment” oferują zwykle dwie ścieżki, które już opisałem na przykładzie Argentyny. Tak więc, czym innym jest bezzwrotna donacja, a czym innym na przykład inwestycja w nieruchomość czy w obligacje. Karaibska paszportowa „Wielka Piątka” – mowa tutaj o takich krajach, jak Dominika, Antigua, Grenada, St. Lucia, St. Kitts – oferuje od lat obywatelstwa za wpłaty na rzecz państwowych funduszy rozwoju, a te pieniądze po prostu przepadają, nigdy do inwestora nie wracają.

Warto dodać, że kwoty opłat na Karaibach zostały niedawno drastycznie i odgórnie podniesione, co było efektem skoordynowanej presji ze strony Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej – mocarstwa groziły cofnięciem im ruchu bezwizowego, zmuszając te małe wyspiarskie kraje do zakończenia szkodliwego procederu zaniżania cen (tzw. cenowego „race to the bottom”).

Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku Turcji (paszport za 400 000 dolarów). Turecki program opiera się na nabyciu nieruchomości na wolnym rynku (np. apartamentu w modnej dzielnicy Stambułu). Przepisy wymagają przetrzymania tej nieruchomości przez 3 lata. Po tym okresie możecie ją legalnie sprzedać, kapitał zostaje uwolniony (często powiększony o rynkowy wzrost wartości oraz zyski z najmu), a pełnoprawne tureckie obywatelstwo, które nabyliście… zostaje z wami na zawsze. Z ekonomicznego punktu widzenia to diametralnie inny model biznesowy niż oddanie pieniędzy bezzwrotnie.

Jednak opłata wstępna to nie wszystko. Branża „golden passports” żyje z dodatków. Wspomniane wcześniej procedury due diligence – w ramach których przeszukiwane są choćby listy sankcyjne oraz sprawdzana jest legalność pochodzenia środków przeznaczonych na opłatę początkową – to koszt rzędu kilkunastu tysięcy dolarów za osobę. Do tego dochodzą bajońskie honoraria wyspecjalizowanych kancelarii prawnych i prowizje pośredników. W efekcie ta kwota początkowa rośnie o nawet 30-50%.

CZYTAJ TEŻ:

Europa zamyka drzwi na cztery spusty

Co niezmiernie ciekawe, w czasie gdy Południe i rynki rozwijające się prężnie budują nowe programy paszportowe, bogata Unia Europejska podąża w odwrotnym kierunku, definitywnie odcinając tlen tego typu praktykom. Jak zapewne zauważyliście, na powyższej liście nie ma ani jednego kraju członkowskiego Unii Europejskiej. A jeszcze kilka lat temu były dwa.

Przez lata rajem dla globalnych miliarderów, poszukujących europejskiego paszportu, był Cypr oraz Malta. Cypryjski program załamał się w atmosferze potężnego skandalu i korupcji w 2020 roku. Maltańska administracja walczyła długo, próbując sprytnie modyfikować i ulepszać swój system paszportowy. Ale unijne młyny sprawiedliwości zmieliły w końcu i ten program.

Ostateczny cios systemowi maltańskiemu został zadany 29 kwietnia 2025 roku, kiedy to izba Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydała ostateczny wyrok w słynnej sprawie C-181/23. Komisja Europejska wytoczyła Malcie proces, podnosząc niezwykle ważki argument ideologiczny i prawny: obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie może być towarem na sprzedaż.

TSUE podzielił tę opinię, orzekając stanowczo, że system maltański był właściwie… nielegalny, ponieważ rażąco komercjalizował obywatelstwo unijne i naruszał zasadę współpracy w ramach Unii Europejskiej. Najważniejszym punktem wyroku było stwierdzenie, że nadanie obywatelstwa kraju członkowskiego Unii wymaga autentycznej, głębokiej więzi (tzw. „genuine link”) pomiędzy wnioskodawcą a państwem, której w żaden sposób nie da się zbudować poprzez sam przelew bankowy i „sztuczny” wymóg przebywania na wyspie.

Skutek? Malta zamknęła swój klasyczny program paszportowy. Od 2026 roku po prostu nie da się już kupić obywatelstwa kraju członkowskiego Unii Europejskiej za żadne pieniądze. Choć rządy państw południa Europy – np. Grecji, Cypru czy Włoch – wciąż chętnie sprzedają tzw. „złote wizy” (Golden Visas), to należy pamiętać, że są to zaledwie zezwolenia na rezydencję (pobyt), a nie obywatelstwo. „Złotą wizę” trzeba odnawiać, można ją stracić w wyniku zmian w prawie, a proces przejścia od rezydencji do pełnego obywatelstwa trwa wiele lat i wymaga zdania egzaminów państwowych oraz realnej integracji ze społeczeństwem.

Te kraje „żyją” ze sprzedaży obywatelstwa

Usunięcie z rynku najdroższych, elitarnych produktów paszportowych z logiem Unii Europejskiej napędziło popyt na paszporty karaibskie i inne. Podaż topowych dokumentów drastycznie spadła, więc uwaga i kapitał przeniosły się gdzie indziej. Warto dodać, że handel paszportami i sprzedawanie ich niczym surowców potrafi ratować całe narodowe gospodarki. W niektórych niewielkich krajach położonych na Morzu Karaibskim przychody budżetowe pochodzące wyłącznie ze sprzedaży paszportów (określane jako CBI revenues) regularnie stanowią 30-40% całego rocznego PKB.

To oznacza, że właściwie model gospodarczy tych państw jest uzależniony od eksportu papierowych książeczek z własnym godłem. Międzynarodowy Fundusz Walutowy odnotował wpływy związane z CBI na Dominice w wysokości 34,8% PKB w 2023 r. i 26,7% w 2024 r., choć w przypadku Saint Kitts i Nevis spadły one z 22,2% PKB w 2023 r. do 6% w 2025 r.

Europa nadal oferuje inwestorom możliwość uzyskania prawa pobytu, choć takie zezwolenie nie jest paszportem. Programy te są przeznaczone zasadniczo dla obywateli państw spoza Unii Europejskiej. Przykłady? W Portugalii można ubiegać się o pobyt m.in. po zainwestowaniu co najmniej 500 000 euro na minimum 5 lat w fundusze niezwiązane z nieruchomościami, a wymagana obecność w kraju jest niewielka (7 dni w pierwszym roku i 14 dni w kolejnych okresach dwuletnich).

Grecja oferuje 5-letnie, odnawialne zezwolenie pobytowe za zakup nieruchomości (standardowy próg wynosi 400 000 euro, a w Atenach, Salonikach i wielu lokalizacjach wyspiarskich — 800 000 euro). A na Węgrzech zakup jednostek funduszu nieruchomości za minimum 250 000 euro, utrzymywanych przez co najmniej 5 lat, może zapewnić zezwolenie pobytowe na okres do 10 lat, z możliwością przedłużenia.

Cypr oferuje natomiast ścieżkę stałego pobytu m.in. przy zakupie nowego domu lub mieszkania od dewelopera za minimum 300 000 euro plus VAT, pod warunkiem utrzymania inwestycji i wykazania stabilnego rocznego dochodu co najmniej 50 000 euro (musi być odpowiednio większy przy obecności rodziny).

Analiza fundamentalna paszportów, czyli co naprawdę wycenia rynek?

Co tak naprawdę wyceniają te wszystkie bajońskie sumy, jakie trzeba zapłacić za drugi paszport? Jeśli odrzucimy sam kartonik i tłoczone złotem godło, zostaną nam cztery fundamentalne wartości rynkowe stanowiące o sile tego aktywa. Primo, płaci za likwidację barier. To najbardziej oczywisty element wyceny. Słyszeliście o rankingu Henley Passport Index? To globalne zestawienie siły paszportów na podstawie liczby krajów, do których upoważniają one do wjazdu bez uprzedniego wyrabiania wizy.

Posiadanie dokumentu państwa obłożonego restrykcjami oznacza, że każda podróż biznesowa do Europy czy Ameryki Północnej to niekończące się pasmo przepychanek z urzędnikami, konieczność udowadniania intencji, blokady kapitału na kontach depozytowych i gigantyczne ryzyko odmowy. Posiadanie paszportu argentyńskiego (16. pozycja w tymże rankingu) czy St. Kitts and Nevis (22. miejsce) likwiduje ten problem jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki.

Dla prezesa czy milionera z Bliskiego Wschodu kupno paszportu to wyeliminowanie tzw. kosztów tarcia (friction costs) w prowadzonym przez niego biznesie. We wspomnianym rankingu, pierwszy jest Singapur, Polska jest na miejscu szóstym, wraz z kilkoma innymi krajami. Więc dla Polaka ta likwidacja barier dla globalnego poruszania się nie jest decydująca.

Po drugie, „ratunkowy” paszport z odpowiedniego kraju może dać wielką swobodę finansową. Większość z nas na co dzień tego nie doświadcza, i nie zdaje sobie z tego sprawy, ale paszport to klucz do systemu bankowego. Żyjemy w epoce drakońskich procedur AML (Anti-Money Laundering) oraz KYC (Know Your Customer).

Jeżeli pechowo urodziłeś się w kraju uznawanym za „ryzykowny” – objętym wojną lub niestabilnym politycznie – to zachodnie banki inwestycyjne, globalni brokerzy czy szwajcarscy zarządcy majątkiem po prostu nie otworzą ci rachunku. Będą widzieć w tobie zbyt duże obciążenie ryzykiem (tzw. red flag). Zakup dobrego, neutralnego geopolitycznie „złotego paszportu” działa niczym legalny „wybielacz” wizerunku biznesowego. Otwierasz spółki i rachunki bankowe występując jako szanowany obywatel Grenady, a nie państwa pogrążonego w wojnie domowej.

Po trzecie, taki drugi paszport daje tzw. opcjonalność. Jest to idea propagowana mocno przez znanego naukowca i tradera Nassima Nicholasa Taleba. Drugie „silne” obywatelstwo to po prostu najwyższej jakości polisa ubezpieczeniowa oraz na życie. Swoista opcja wystawiona po to, by ochronić inwestora przed załamaniem na rynku ojczystym. To jest polisa na wypadek dojścia do władzy szaleńca, na wypadek wybuchu wojny.

Jeśli tylko uda ci się wydostać poza granice ojczyzny, w której dzieje się źle, drugi paszport daje ci szansę na normalne życie gdzie indziej. Oczywiście, ja nie namawiam do opuszczania ojczyzny, do porzucania jej w czarnej godzinie, ale jednak pokazuję, że taki drugi paszport daje taką opcję tym, którzy jednak nie chcą być herosami.

Po czwarte, drugi paszport może być narzędziem do optymalizacji podatkowej. Trzeba jednak pamiętać, że fakt zakupu drugiego obywatelstwa rzadko kiedy automatycznie uwalnia kogoś od płacenia podatków w ojczyźnie. Przeważnie podatki trzeba płacić tam, gdzie mamy centrum interesów życiowych. Jednakże dodatkowy paszport niebywale ułatwia całkowitą zmianę rezydencji podatkowej i inwestor może dzięki niemu dość szybko zalegalizować swój pobyt w tzw. rajach podatkowych.

Stopa zwrotu z inwestycji w obywatelstwo

Czy możemy policzyć stopę zwrotu z inwestycji w drugi paszport? Można przeprowadzić pewne uproszczone symulacje. Załóżmy, że niezwykle zamożny inwestor zarabia na dywidendach około 1 mln dolarów brutto rocznie. W swoim kraju macierzystym obarczony jest podatkiem od zysków kapitałowych oraz nowymi daninami solidarnościowymi na łącznym poziomie około 25%. Oznacza to, że co roku „traci” 250 000 dolarów na rzecz rodzimego fiskusa.

Przedsiębiorca ten postanawia zrezygnować z dotychczasowej rezydencji. Inwestuje 250 000 dolarów w paszport państwa karaibskiego, po czym przenosi w pełni swoje centrum interesów do jurysdykcji z zerowym opodatkowaniem zysków kapitałowych, do której wjazd umożliwił mu nowy dokument. Koszt początkowy inwestycji to 250 000 dolarów, a roczna oszczędność operacyjna to również tyle. Czyli inwestycja zwraca się w zaledwie 12 miesięcy.

Ciekawie wygląda rachunek w przypadku Turcji, gdzie zakup nieruchomości spełniających warunki programu za co najmniej 400 000 dolarów pozwala ubiegać się o obywatelstwo. Jednym z wymogów jest utrzymanie własności przez minimum trzy lata. Załóżmy, że inwestor kupuje za tę kwotę dwa mieszkania w Stambule, uzyskuje z najmu po 20 000 dolarów rocznie, a po trzech latach sprzedaje nieruchomości za 460 000 dolarów, czyli o 15% drożej. Łączne wpływy wynoszą wówczas 520 000 dolarów.

Nadwyżka ponad cenę zakupu to 120 000 dolarów, czyli 30% zainwestowanego kapitału – przed podatkami, opłatami transakcyjnymi oraz kosztami utrzymania mieszkań i obsługi najmu. Przy założeniu, że czynsze wpływają na koniec każdego roku, a sprzedaż następuje na koniec trzeciego, roczna wewnętrzna stopa zwrotu (IRR) wynosi około 9,55%.

Brzmi atrakcyjnie, ale wynik zależy od przyjętych założeń: rzeczywistego obłożenia mieszkań, kosztów oraz ceny sprzedaży przeliczonej na dolary. Wysoka inflacja w Turcji nie gwarantuje wzrostu dolarowej wartości nieruchomości. Kluczowy jest jednak bonus, oto bowiem turecki paszport zostaje w portfelu inwestora na całe jego życie, chociaż sam zainwestowany kapitał został już bezpiecznie „wyciągnięty” z rynku. Obywatelstwo staje się tutaj niezwykle zyskownym „produktem ubocznym” poprawnego zarządzania majątkiem.

Obywatelstwo: aktywo całkiem niepłynne

Gdy zaczynamy zgłębiać temat „golden passports”, to okazuje się, że można „dokopać się” do niezwykłych rozwiązań. Na przykład Salwador oferuje obywatelstwo za darowiznę w wysokości 1 mln dolarów. Jednak płatność ta jest najchętniej przyjmowana w kryptowalutach: w bitcoinie i USDT. Jest to program, który ma ściągać do kraju inwestorów kryptowalutowych, którzy z chęcią oddadzą ułamek swojego wirtualnego bogactwa na rzecz państwa sprzyjającego cyfrowym walutom.

Trzeba jednak nadmienić, że przedstawiciele elit finansowych nie rzucają się na paszporty St. Kitts i Nevis. Oni kupują olbrzymie posiadłości i ubiegają się o obywatelstwo w Nowej Zelandii. Chociaż państwo to nie prowadzi typowego programu „citizenship by investment”, to oferuje program Active Investor Plus – ścieżkę pobytową przy kwalifikującej inwestycji od 5 mln dolarów nowozelandzkich na trzy lata albo 10 mln NZD na pięć lat.

Generalnie ten kraj gwarantuje stabilność i służbę zdrowia na poziomie europejskim, inwestycje w lokalną infrastrukturę, oraz… geograficzne oddalenie od geopolitycznych ognisk zapalnych. Miliarderzy dolarowi nie traktują więc Nowej Zelandii jak wakacyjnego kurortu, lecz jako „schron geopolityczny” na wypadek nadejścia… III wojny światowej.

Oczywiście, pół-żartem można napisać jeszcze, że obywatelstwo to aktywo charakteryzujące się całkowitym brakiem płynności. Nie odsprzedacie go z zyskiem. Nie upłynnicie jednym kliknięciem myszki na zagranicznej giełdzie. Przez to jest jednym z najbardziej specyficznych aktywów, jakie istnieją. Nie zmienia to faktu, że w pewnych okolicznościach może się okazać aktywem absolutnie kluczowym. To już do was pytanie, czy chcecie dywersyfikować nie tylko kapitał, ale i prawo do osobistej wolności. Należy także pamiętać, że każda inwestycja, także i ta w paszport, wiąże się z ryzykiem.

——————————

ZAPISZ SIĘ NA NASZE NEWSLETTERY:

>>> W każdy weekend sam Samcik podsumowuje tydzień wokół Twojego portfela. Co wydarzenia ostatnich dni oznaczają dla Twoich pieniędzy? Jakie powinieneś wyciągnąć wnioski dla oszczędności? Kliknij i się zapisz.

>>> Newsletter „Subiektywnie o Świ(e)cie i Technologiach” będziesz dostawać na swoją skrzynkę e-mail w każdy czwartek bladym świtem. Będzie to podsumowanie najważniejszych rzeczy, o których musisz wiedzieć ze świata wielkich finansów, banków centralnych, najpotężniejszych korporacji oraz nowych technologii. Kliknij i się zapisz.

———————————

Źródło okładki: unsplash