17 listopada 2026

Ale się porobiło! Zwykli obywatele w referendum nie poparli podatku od… majątków miliarderów. A jeden z nich proponuje: opodatkujcie nas, ale inaczej

Ale się porobiło! Zwykli obywatele w referendum nie poparli podatku od… majątków miliarderów. A jeden z nich proponuje: opodatkujcie nas, ale inaczej

Kalifornia chciała sięgnąć do kieszeni miliarderów. Jednorazowy podatek w wysokości 5% majątku netto najbogatszych mieszkańców miał przynieść nawet 100 mld dolarów w ciągu pięciu lat i pomóc w finansowaniu ochrony zdrowia. Ale najbogatsi Amerykanie nie zamierzali oddawać swoich fortun bez walki. Wydali setki milionów dolarów na kampanię przeciwko podatkowi. I wygrali. W referendum wyborcy odrzucili propozycję, która mogła zapoczątkować zupełnie nowy sposób opodatkowania obywateli. Jak to się stało, że zwykli obywatele odrzucili pomysł opodatkowania miliarderów, którzy płacą niższe podatki niż oni sami?

W ostatnich wyborach do Kongresu pieniądze miliarderów z Doliny Krzemowej nie wystarczyły, żeby „przepchnąć” kandydatów Partii Republikańskiej. Tymczasem w demokratycznej Kalifornii tydzień później najbogatsi odnieśli zwycięstwo: wyborcy odrzucili podatek, który miał objąć ich fortuny. Zwolennicy nowego podatku przekonywali, że najbogatsi powinni w większym stopniu finansować usługi publiczne, zwłaszcza gdy rosną nierówności majątkowe. Ale wyborcy w Kalifornii ich nie poparli.

Zobacz również:

Spór nie jest nowy. Miliarderzy korzystają z profitów, jakie daje im majątek, głównie własność akcji firm. Czy warto opodatkować fortunę, której właściciel nie trzyma na rachunku bankowym, ale w akcjach? Współzałożyciel Google’a Sergey Brin przekazał jednej z organizacji walczących z podatkiem dla miliarderów aż 132 mln dolarów, a były szef Google Eric Schmidt – 45,6 mln dolarów. Przeciwnicy podatku argumentowali, że podatek od majątku, a nie od osiąganych dochodów, może skłonić miliarderów do opuszczenia Kalifornii i zaszkodzi inwestycjom.

Jednak nie wszyscy miliarderzy mówią jednym głosem. Vinod Khosla, miliarder, inwestor venture capital i jeden z pierwszych inwestorów w OpenAI, uważa, że najbogatsi rzeczywiście powinni płacić więcej. Proponuje jednak zupełnie inne rozwiązanie: wyższe podatki od zysków kapitałowych. Jego zdaniem, takie zmiany są konieczne w czasie rewolucji AI. Czy Khosla znalazł sposób na opodatkowanie miliarderów, który nie odstraszy kapitału i pozwoli zwykłym ludziom zachować większą część zarobków?

Miliard dolarów i podatek od majątku? A ile pieniędzy na koncie?

Kalifornijski podatek w wysokości 5% od wartości majątku oznaczałby dla wielu miliarderów problem. Owszem, są posiadaczami ogromnych majątków, ale najczęściej są one zamrożone w akcjach firm, które założyli i rozwijali. Milioner czy nawet miliarder niekoniecznie musi mieć na koncie setki milionów dolarów na zapłacenie podatku.

To zasadnicza różnica między podatkiem od majątku a podatkiem od dochodu. Podatek dochodowy pojawia się wtedy, gdy podatnik osiąga dochód, natomiast majątkowy może być należny nawet wtedy, gdy właściciel aktywów płynnością nie dysponuje. Poza tym, o ile wycena udziałów w spółkach publicznych jest prosta, to trudniej oszacować wartość udziałów w nie notowanej na giełdzie firmie technologicznej, która nie przynosi jeszcze zysków, ale inwestorzy wyceniają ją na miliardy dolarów.

Kalifornijska propozycja przewidywała jednorazowy podatek od majątku netto osób posiadających co najmniej miliard dolarów i mieszkających na terenie stanu 1 stycznia 2026 roku. Wyłączone miały być nieruchomości i środki emerytalne. Podatek miał zostać opłacony w trakcie 2027 roku, z możliwością rozłożenia należności na pięć lat, ale za dodatkową opłatą. Nie byłby więc corocznym podatkiem od wszystkich aktywów, lecz jednorazową daniną „solidarnościową”. Jego wprowadzenie oznaczałoby stworzenie całego systemu dokładnej wyceny i kontroli wielkich fortun.

Przeciwnicy podatku ostrzegali, że właściciele wielkich majątków będą przenosić nie tylko miejsce zamieszkania, ale i przyszłe inwestycje do innych stanów. Kalifornia już dziś pobiera znaczne podatki dochodowe od najzamożniejszych mieszkańców, więc nie może sobie pozwolić na takie ryzyko. Z symulacji opublikowanych przez NBER wynika, że w zdecydowanej większości analizowanych scenariuszy wprowadzenie podatku od miliarderów miałoby ujemne konsekwencje dla finansów stanowych. 

Tego typu argumenty stały się ostatecznie przyczyną odrzucenia pomysłu w referendum przez wyborców. Na grafice NBER oś pozioma (w miliardach dolarów) przedstawia bilans finansowy takiego przedsięwzięcia dla budżetu stanu w długim okresie. Wartości na lewo od zera to czysta strata finansowa dla stanu (utrata dochodów z PIT/CIT z powodu ucieczki miliarderów przeważająca nad wpływami z nowego podatku), a wartości na prawo oznaczają zysk.

Czerwony obszar pokazuje, że aż w 85,2% scenariuszy podatek miałby skutki ujemne, co oznacza, że w większości prawdopodobnych warunków ekonomicznych Kalifornia straciłaby pieniądze, a strata mogłaby sięgać nawet 50–100 mld dolarów. Niebieski obszar pokazuje, że tylko w niecałych 15% scenariuszy (gdyby odpływ podatników okazał się minimalny) nałożenie takiego podatku przyniosłoby realny dodatni zastrzyk gotówki do budżetu stanowego.

Kalifornijskie niezależne biuro analiz legislacyjnych (LAO – Legislative Analyst’s Office) szacowało jednak, że nowy podatek przyniósłby dziesiątki miliardów dolarów, podczas gdy potencjalny ubytek przyszłych wpływów wynosiłby prawdopodobnie mniej niż miliard dolarów rocznie. LAO nie potwierdziło więc tezy, że podatek musiałby przynieść więcej strat niż korzyści, choć jego długoterminowe skutki pozostawały wciąż niepewne.

Zwolennicy projektu odpowiadali, że problemy z wyceną aktywów nie są nierozwiązywalne. Przecież państwo już dziś wycenia majątek na potrzeby podatków spadkowych, a większość największych fortun składa się z aktywów, dla których istnieją ceny rynkowe lub metody szacowania wartości. Ich zdaniem jednorazowa danina mogłaby zapewnić środki na ochronę zdrowia bez zwiększania obciążeń zwykłych pracowników. Ostatecznie wyborcy przyjęli argumentację, że podatek nie przyniesie korzyści, raczej straty (grafika „The Wall Street Journal”).

Czy to oznacza, że wielkich fortun nie da się skutecznie opodatkować? Niekoniecznie. Można bowiem pobierać podatek nie od samego posiadania akcji, lecz od dochodów osiąganych dzięki ich sprzedaży. I właśnie taką drogę proponuje jeden z najbardziej znanych miliarderów Doliny Krzemowej.

Miliarder chce… wyższych podatków dla miliarderów

Nie wszyscy miliarderzy z Doliny Krzemowej uważają, że najbogatsi powinni być chronieni przed wyższymi podatkami. Vinod Khosla, współzałożyciel Sun Microsystems, twórca funduszu Khosla Ventures i jeden z pierwszych inwestorów w OpenAI, proponuje rozwiązanie, które uderzyłoby również w jego własne interesy. Chce, żeby dochody z inwestycji kapitałowych były opodatkowane tak samo jak dochody z pracy. A pieniądze uzyskane w ten sposób państwo miałoby przeznaczyć na ulgi podatkowe dla mniej zarabiających i ochronę pracowników przed skutkami rewolucji technologicznej.

Propozycja została przedstawiona na konferencji „The Wall Street Journal”. Według własnych szacunków pomysłodawcy przyniosłoby to amerykańskiemu fiskusowi 400 mld dolarów dodatkowych wpływów rocznie (prawie 10% obecnych dochodów budżetowych). Khosla zaproponował też zniesienie federalnego podatku dochodowego dla osób zarabiających poniżej 75 000 dolarów rocznie. Budżet straciłby na tym około 75 mld dolarów rocznie. Pozostałe środki mogłyby posłużyć do sfinansowania dodatkowych zabezpieczeń socjalnych.

Dlaczego miliarder chce zmieniać system, na którym sam zbudował fortunę? Jego zdaniem, sztuczna inteligencja może zasadniczo zmienić podział dochodów między pracą a kapitałem. Firmy będą mogły wykonywać coraz więcej zadań przy pomocy algorytmów, ograniczając zapotrzebowanie na część pracowników. Jednocześnie właściciele przedsiębiorstw i inwestorzy będą czerpać korzyści ze wzrostu produktywności. Jeżeli coraz większa część dochodów gospodarki będzie trafiać do właścicieli kapitału, a coraz mniejsza do pracowników, obecny system podatkowy może dodatkowo pogłębiać tę nierównowagę.

Po przedstawieniu takiej prognozy Khosla uznał, że konieczna będzie zmiana filozofii państwowej pomocy. Zamiast za wszelką cenę chronić istniejące miejsca pracy przed automatyzacją, trzeba zabezpieczyć ludzi, którzy utracą zatrudnienie. Wśród jego pomysłów znalazło się nawet trzyletnie ubezpieczenie od bezrobocia, dające pracownikom czas na przekwalifikowanie się i znalezienie nowego zajęcia. Khosla przekonuje, że wstrzymywanie rozwoju AI tylko po to, by zachować dotychczasowe stanowiska, ograniczyłoby konkurencyjność gospodarki. Państwo powinno zadbać o to, żeby korzyści z AI nie trafiały wyłącznie do właścicieli firm.

Propozycja Khosli ma jednak słaby punkt. Wyższe opodatkowanie zrealizowanych zysków kapitałowych nie oznacza automatycznie wyższego opodatkowania całych fortun. Miliarder, który przez wiele lat nie sprzedaje akcji, może nadal odraczać zapłatę podatku. Wyższe stawki mogą również zniechęcać inwestorów do sprzedaży aktywów, ograniczając spodziewane wpływy. Dlatego zapowiadane 400 mld dolarów należy traktować jako szacunek samego Khosli, a nie niezależnie potwierdzoną prognozę budżetową. Jego pomysł pokazuje jednak, że na stole jest więcej opcji niż tylko podatek od fortun.

Francuski pomysł na miliarderów. Tylko (i aż) 2% od największych fortun

Spór o opodatkowanie miliarderów toczy się również po drugiej stronie Atlantyku. Jednym z jego najważniejszych uczestników jest francuski lewicowy ekonomista Gabriel Zucman, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Paris School of Economics. Od lat bada, dlaczego największe fortuny mogą rosnąć szybciej niż dochody zwykłych gospodarstw domowych, a ich właściciele nie zawsze płacą proporcjonalnie wysokie podatki. Zucman nie tylko popierał kalifornijską inicjatywę, ale też osobiście zaangażował się w kampanię przed referendum.

Jego własna propozycja, szeroko dyskutowana we Francji, zakłada minimalny roczny podatek odpowiadający 2% majątku netto osób posiadających ponad 100 mln euro. Nie chodzi o automatyczne doliczenie 2% do wszystkich dotychczasowych podatków. Jeżeli właściciel fortuny zapłacił już odpowiednio wysokie podatki osobiste, nie musiałby dopłacać niczego. Jeśli zapłacił mniej, dopłacałby różnicę do ustalonego minimum. We Francji takie rozwiązanie objęłoby 1800 najzamożniejszych gospodarstw domowych i mogłoby przynieść około 20 mld euro rocznie. Przeciwnicy wskazują jednak na ryzyko przenoszenia kapitału, problemy z wyceną akcji i znacznie niższe realnie wpływy. Nad Sekwaną pomysł upadł.

Porażka podatku dla najbogatszych we Francji nie zraziła Zucmana. Postanowił wspierać podobny projekt w USA, widząc w nim szansę na praktyczne sprawdzenie swojej idei większego opodatkowania wielkich fortun. Co prawda, kalifornijski pomysł przewidywał jednorazową daninę w wysokości 5%, a nie coroczny minimalny podatek wynoszący 2%, ale Zucman zaakceptował te zasady i wraz ze współpracownikami – Jasperem Bollem i Emmanuelem Saezem – przygotował pod tym kątem szczegółową analizę kalifornijskich fortun.

Według ich wyliczeń w połowie 2026 roku w Kalifornii mieszkało około 250 miliarderów, których łączny majątek wynosił aż 2,3 bln dolarów. W latach 2023–2025 wartość ich fortun wzrosła o 144%, głównie dzięki hossie technologicznej związanej ze sztuczną inteligencją w ostatnich kilku latach. W dłuższej perspektywie dysproporcje są jeszcze bardziej uderzające.

Dochód przypadający na rodzinę w Kalifornii wzrósł dwukrotnie (w ujęciu realnym, po uwzględnieniu inflacji) – z około 50 000 dolarów w 1982 roku do 100 000 dolarów w 2026 roku. Majątek przypadający na rodzinę w grupie 0,001% najbogatszych (ta grupa liczy 225 rodzin) wzrósł 25-krotnie: z około 0,4 miliarda dolarów w 1982 roku do 10 miliardów dolarów w 2026 roku.

Spektakularny jest wzrost majątku miliarderów w ostatnich kilku latach. Na wykresie krzywa czerwona to majątek miliarderów mieszkających w Kalifornii na koniec każdego roku w okresie 2019–2025 oraz według stanu na 1 lipca 2026 roku. Zestawienie obejmuje wszystkich miliarderów będących mieszkańcami Kalifornii (zarówno obywateli USA, jak i osoby nieposiadające obywatelstwa), z wyłączeniem Larry’ego Ellisona, który wyprowadził się ze stanu w 2020 roku.

Krzywa niebieska pokazuje dynamikę majątku tylko czterech największych bogaczy (Larry’ego Page’a, Siergieja Brina, Marka Zuckerberga i Jensena Huanga), posiadających łącznie 41% całego majątku kalifornijskich miliarderów i odpowiadających za 50% wzrostu tego majątku od 2023 roku. Czerwona linia przerywana to hipotetyczny wpływ jednorazowego podatku od majątku w wysokości 5% w 2026 roku. Podatek byłby naliczany od wartości majątku według stanu na 31 grudnia 2026 roku.

Ekonomiści oszacowali też, że kalifornijscy miliarderzy płacili w latach 2023–2025 stanowy podatek dochodowy odpowiadający przeciętnie zaledwie 0,2% wartości ich majątku rocznie. W przypadku Larry’ego Page’a, Sergeya Brina, Marka Zuckerberga i Jensena Huanga było to jeszcze mniej. Ich majątki, oparte przede wszystkim na akcjach Alphabetu, Mety i Nvidii, rosły w ogromnym tempie, ale stanowy podatek dochodowy odpowiadał średnio zaledwie 0,07% ich fortun rocznie w latach 2019–2025. To jeden z głównych argumentów Zucmana za tym, żeby wyrównać skalę obciążeń podatkowych.

Nie oznacza to, że miliarderzy w ogóle nie płacą podatków: po uwzględnieniu podatków federalnych, korporacyjnych i majątkowych autorzy szacują ich łączne obciążenie na około 1,1% wartości majątku rocznie w latach 2023–2025. Z tych danych Zucman i jego współpracownicy wyciągają jednak wniosek przeciwny do argumentów przeciwników podatku: jednorazowa danina w wysokości 5% mogłaby przynieść Kalifornii około 100 mld dolarów, nawet po uwzględnieniu tego, że część miliarderów opuściłaby Kalifornię.

CZYTAJ TEŻ:

papierowy bilioner

Czy w Polsce też powinniśmy mieć podatek (dużego) od majątku?

Mamy więc trzy podejścia do podobnego tematu. Kalifornia chciała jednorazowo pobrać 5% wartości największych fortun. Zucman proponuje coroczne minimum podatkowe 2% od wartości majątku. Vinod Khosla wolałby natomiast wyższe opodatkowanie zrealizowanych zysków kapitałowych i obniżenie podatków od pracy. Czy państwo powinno pobierać pieniądze od tego, co miliarder posiada, czy od tego, co rzeczywiście zarabia? A może potrzebne jest połączenie obu mechanizmów?

A jak wyglądałaby podobna dyskusja w Polsce? Dochody z inwestycji kapitałowych są opodatkowane u nas stawką 19%. Tyle wynosi podatek od zysków ze sprzedaży akcji, dywidend czy odsetek bankowych. Dochody z pracy podlegają innym zasadom: skali podatkowej i składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Praca i kapitał nie są opodatkowane jednakowo. Ale nie oznacza to również, że każdy inwestor płaci mniejsze daniny niż każdy pracownik. Wiele zależy od wysokości dochodów, formy zatrudnienia i rodzaju inwestycji.

Gdybyśmy chcieli zastosować pomysł Vinoda Khosli, natychmiast pojawiłby się problem: czy wyższą stawką objąć wszystkie zyski kapitałowe czy tylko dochody najbogatszych? Przecież podatek 19% płaci zarówno miliarder sprzedający akcje za setki milionów złotych, jak i zwykły oszczędzający, który zarobił kilka tysięcy złotych na giełdzie. Podwyższenie podatku Belki dla wszystkich mogłoby uderzyć również w klasę średnią, którą państwo próbuje zachęcać do inwestowania. Od 2027 roku mają temu służyć m.in. Osobiste Konta Inwestycyjne, zapewniające preferencje podatkowe dla oszczędności i inwestycji.

Z drugiej strony największe fortuny nie muszą przynosić właścicielom regularnych dochodów podlegających opodatkowaniu. Wartość udziałów w firmach może rosnąć przez wiele lat, ale dopóki właściciel ich nie sprzeda, nie powstaje obowiązek zapłaty podatku od wzrostu wyceny. Dlatego nawet podniesienie podatku od zysków kapitałowych nie rozwiązałoby całego problemu. Można byłoby rozważać osobne zasady dla bardzo dużych dochodów z inwestycji, ale wymagałoby to odpowiedzi na pytania o progi, unikanie opodatkowania i wpływ nowych przepisów na przedsiębiorczość.

Kalifornijskie referendum pokazało, że nawet w bardzo zamożnym stanie, w którym nierówności majątkowe są bardzo duże, niełatwo przekonać wyborców do podatku od samych fortun, których partyzantem jest Gabriel Zucman. Propozycja Khosli przypomina natomiast, że istnieją inne możliwości: można próbować mocniej opodatkować dochody z kapitału, a jednocześnie zmniejszać ciężary ponoszone przez pracowników. Żadne z tych rozwiązań nie jest pozbawione kosztów i skutków ubocznych.

CZYTAJ TEŻ:

polska raj dla miliarderów

warszawa tu najszybciej w europie przybywa milionerów

mamdani podatek od mieszkań

Źródło zdjęcia: Leo_Visions/Unsplash

Subscribe
Powiadom o
2 komentarzy
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
Zobacz wszystkie komentarze
Tomasz (Kaczus)
50 minut temu

Podatek od kapitału to zawsze niebezpieczeństwo grabieży przez państwo. Dziś dotyczyć to może nielicznych, ale metodą salami, jak się wprowadzi prawidłowość, to się będzie rozszerzać, bo urzędnicy i politycy sa w stanie wydać wszystko co dostaną, a nawet więcej, dlatego zadłużenie państw rośnie. Takim rozwiązaniom należy się sprzeciwiać w zarodku, więc bardzo dobrze, że ci ludzie poszli po rozum do głowy i odrzucili durne pomysły władzy.

Admin
39 minut temu

Być może tak ludzie pomyśleli, ale bardziej prawdopodobne, że po prostu przestraszyli się spadku liczby miejsc pracy zapewnianych przez firmy należące do miliarderów.

Subiektywny newsletter

Bądźmy w kontakcie! Zapisz się na newsletter, a raz na jakiś czas wyślę ci powiadomienie o najważniejszych tematach dla twojego portfela. Otrzymasz też zestaw pożytecznych e-booków. Dla subskrybentów newslettera przygotowuję też specjalne wydarzenia (np. webinaria) oraz rankingi. Nie pożałujesz!

Kontrast

Rozmiar tekstu