Obrona przed rozrzutnością małżonka? Przymusowa rozdzielność!

Dzielić się czy nie dzielić? W 2024 roku ponad 65 000 małżeństw zdecydowało, że lepiej być wyłącznym „właścicielem” swojej pensji i w ogóle zrezygnować ze wspólności małżeńskiej. Jednym słowem, wybrali intercyzę. Jest co najmniej kilka powodów, dla których ludzie decydują się na rozdzielność majątkową. Czasem, gdy nie idzie się dogadać, może „wjechać” przymusowa rozdzielność majątkowa. Dla Waszego dobra

I bynajmniej wcale nie musi to być brak zaufania i robienie gruntu pod łatwiejszy rozwód (w rzeczywistości chodzi nie tyle o rozwód, ile o podział majątku, ale przeciwnicy intercyzy demonizują ją, strasząc właśnie ułatwieniem rozwodów). Powodem ustanowienia rozdzielności jest bardzo często chęć zadbania o bezpieczeństwo finansowe partnera, tak by nie odpowiadał za długi żony czy męża.

Rozdzielność to również rozwiązanie, gdy trzeba zadbać o swoje własne bezpieczeństwo finansowe. Nieodpowiedzialny mąż wydaje pieniądze bez zastanowienia, a może żona od miesięcy ukrywa się, unika kontaktu i nie wiadomo, jaki zrobi użytek ze wspólnych pieniędzy? W takich sytuacjach warto rozważyć przymusową rozdzielność, by raz na zawsze oddzielić się od nieodpowiedzialnego partnera. Niestety nie obędzie się bez rozprawy sądowej, ale to naprawdę najlepszy sposób, by zabezpieczyć się przed rozrzutnością partnera.

Dla jednych to dowód na brak zaufania do partnera i ciche przygotowanie do rozwodu. Dla innych zupełnie naturalny element dbałości o swoje bezpieczeństwo finansowe. Jeszcze inni nie planowali, ale dokładna analiza korzyści podpowiada im, że jednak warto. Niezależnie od motywacji notariusze mają coraz więcej pracy przy sporządzaniu małżeńskich umów majątkowych, bo to o nich mowa.

Popularność intercyzy rośnie z każdym rokiem. W 2023 roku zawarto 51 236 tego rodzaju umów, rok później nastąpił skok do 65 346. Dla porównania w 2024 roku zawarto ok. 135 000 małżeństw. Czy oznacza to, że co druga para rozpoczęła wspólne życie od rozdzielenia majątku? Nie, bo intercyzę można zawrzeć również już w trakcie trwania małżeństwa, więc w ogólnej liczbie zawartych umów są zarówno świeżo upieczeni małżonkowie, którzy nie chcą majątku wspólnego, jak i partnerzy z dłuższym stażem, którzy doszli do wniosku, że korzystniejsze jest dla nich rozdzielenie majątków.

Po co intercyza i kiedy warto o niej pomyśleć?

Dość szczegółowo o intercyzie pisałam tu. Teraz tylko najważniejsze informacje. Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność. Wchodzą do niej: pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (np. z działalności gospodarczej), dochody z majątku wspólnego i osobistego każdego z małżonków (np. dochody z wynajmu mieszkania kupionego przez jednego z małżonków przed ślubem), środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie emerytalnym.

Z chwilą, kiedy kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wypowie słowa o ogłoszeniu narzeczonych mężem i żoną, nie można już myśleć w kategoriach: moja pensja należy do mnie w takim zakresie, w jakim wpływa na moje indywidualne konto w banku, a wspólna jest w tej części, która jest przelewana na wspólny rachunek, z którego opłacamy czynsz i zakupy do domu. No nie: wszystko, co zarobią małżonkowie, jest wspólne, niezależnie od tego, na jaki rachunek bankowy wpływa.

To oznacza, że każdy może korzystać ze wspólnych pieniędzy i ze wspólnych przedmiotów, samochodów, mieszkania. Istnienie wspólności ma także ogromne znaczenie przy podziale majątku po rozwodzie. Jeśli nie zajdą żadne szczególne okoliczności, majątek zgromadzony w trakcie małżeństwa jest dzielony na pół i nie ma znaczenia, że jeden partner przynosił co miesiąc 10 000 zł, a drugi 5500 zł. Oczywiście zdarzają się wyjątki, np. można w sądzie dowodzić, że jeden z małżonków przepuszczał pieniądze i przyznanie mu połowy jest nie w porządku, ale to jednak rzadkość.

Oprócz majątku wspólnego każdy z małżonków ma swój własny majątek, do którego należą przede wszystkim przedmioty nabyte przed ślubem. Klasycznym przykładem jest panieńskie lub kawalerskie mieszkanie (ale już czynsz płacony przez mieszkającego w nim najemcę stanowi majątek wspólny) i oszczędności zgromadzone przed ślubem. Do majątku osobistego mogą też wejść pieniądze lub wartościowe przedmioty uzyskane po ślubie. Dotyczy to nagród, np. za osiągnięcia sportowe lub artystyczne.

Jak nie ma wspólności, to nie ma czego dzielić po rozwodzie

Nasuwa się prosty wniosek: jeśli nie ma majątku wspólnego, to w razie rozwodu nie będzie czego dzielić. Każdy zabierze to, co wniósł. Żadnych sporów o pieniądze, wypominania, że “ja wypruwałem sobie żyły, a ty przez pięć lat siedziałaś z dziećmi w domu” (to zresztą od początku chybiony argument: wychowywanie dzieci to, z punktu widzenia omawianych przepisów, praca jak każda inna i sąd uwzględnia to przy podziale). Co tu dużo mówić, Temida widziała już wiele gorących sporów, w trakcie których wyciągano brudy naprawdę niegodne ludzi, którzy ileś tam lat spędzili razem.

Właśnie chęć uniknięcia podziału majątku jest głównym powodem, dla którego małżonkowie decydują się na intercyzę. Nie jest jednak jedynym: czasem wyłączenie majątku wspólnego wynika z autentycznej chęci ochrony rodziny. Taką decyzję podejmują niekiedy osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą lub wspólnicy spółek, którzy za ich długi odpowiadają swoim majątkiem (tak jest w spółce jawnej).

Unikają w ten sposób ryzyka, że jeśli doprowadzą do powstania długów, to wierzyciel będzie mógł dochodzić spłaty z majątku osobistego dłużnika i majątku wspólnego małżonków. “Jednoosobowi przedsiębiorcy” odpowiadają za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu działalności całym swoim majątkiem i to może być naprawdę duże brzemię, gdy ma się rodzinę. Intercyza skutkuje tym, że w najgorszym scenariuszu wierzyciel może domagać się spłaty tylko z majątku osobistego dłużnika.

Kiedy jeszcze warto przemyśleć zawarcie intercyzy?

Wykonywanie “ryzykownego” zawodu, w którym ponosi się odpowiedzialność cywilną za błędy w sztuce. Wprawdzie architekci, lekarze czy prawnicy mogą ubezpieczyć się na taką okoliczność, ale polisa nie zadziała w każdej sytuacji lub może nie pokryć całej szkody.
Wniesienie znacznego majątku: gdy jedna ze stron wchodzi w związek z dużym majątkiem, intercyza pozwala w jasny sposób oddzielić go od majątku, który będzie budowany wspólnie.
Intercyza pozwala zabezpieczyć interesy dzieci z poprzednich związków i uniknąć sporów spadkowych.
Kawalerskie lub panieńskie długi: intercyza chroni drugiego małżonka przed egzekucją “starych” długów.

Jak zawrzeć intercyzę i ile ona kosztuje?

Tak więc zapadła decyzja, by jakoś te wspólne sprawy majątkowe uregulować po swojemu i dostosować do aktualnych potrzeb. W praktyce w większości przypadków małżonkowie decydują się w ramach intercyzy wyłączyć wspólność. Możliwe są też inne scenariusze: można tę wspólność wręcz rozszerzyć, czyli zadecydować, by weszły do niej elementy, które zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym należą do majątku osobistego.

Małżonkowie mogą też ograniczyć wspólność ustawową, czyli zdecydować, że wspólność między nimi pozostanie, ale zostanie okrojona, na przykład wynagrodzenie każdego z nich będzie stanowiło majątek osobisty. Niezależnie od wybranego modelu umowa jest zawierana w formie aktu notarialnego. Każdy inny sposób (np. pisemne porozumienie) będzie nieważny. Do notariusza zawsze trzeba się udać z dokumentami. W przypadku umówienia się na zawarcie intercyzy należy mieć ze sobą:

dowód osobisty lub paszport;
odpis skrócony aktu małżeństwa, jeśli umowa jest zawierana w trakcie trwania małżeństwa;
numery ksiąg wieczystych nieruchomości, których dotyczy intercyza.

Przeciętną parę sporządzenie intercyzy kosztuje w granicach 600 zł. Maksymalna stawka taksy notarialnej, czyli wynagrodzenia notariusza, wynosi 400 zł. Do tej kwoty należy doliczyć 23% podatku VAT oraz koszt wypisów aktu (kilkadziesiąt złotych). Koszty mogą być wyższe w przypadku bardziej skomplikowanych stanów faktycznych.

A jeśli po czasie okaże się, że intercyza była nietrafionym pomysłem albo życie tak się poukłada, że jednak łatwiej będzie bez niej? Bez obaw: to nie umowa na całe życie. W dowolnym momencie małżonkowie mogą ją zmienić lub całkowicie rozwiązać. Wymaga to kolejnej wizyty u notariusza.

Przymusowa rozdzielność, gdy nie idzie się dogadać

Wszystko, o czym napisałam do tej pory, odnosi się do sytuacji, w której małżonkowie dbają o swoje bezpieczeństwo finansowe, chcą ochronić majątek partnera przez długami wynikającymi z działalności gospodarczej czy po prostu nowoczesny związek to dla nich taki, w którym każdy jest właścicielem tego, co zarobił i kupił za swoją pensję.

Życie pisze też inne scenariusze: oto para, która małżeństwem jest tylko na papierze. Partnerzy nie mieszkają razem, każdy prowadzi własny dom i zarabia na siebie. Nie rozmawiają o sytuacji finansowej. Istnieje między nimi wspólność majątkowa, bo od dnia ślubu nic w tej sprawie nie robili. Kobieta nie wie, że jej męża wciągnął hazard. Jego oszczędności topnieją i istnieje ryzyko, że aby mieć pieniądze na typowanie, zacznie się zapożyczać.

Wprawdzie przed uzyskaniem pożyczki w banku lub innej działającej oficjalnie instytucji finansowej pan powinien otrzymać zgodę małżonki na zaciągnięcie zobowiązania (to warunek, by w razie nieterminowych płatności bank mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego), ale i tak żona z przykładu bardzo przestraszyła się, gdy dowiedziała się o niegospodarności męża.

Nie chce odpowiadać za jego długi i zastanawia się, jak się przed nimi zabezpieczyć. Załóżmy, że cała ta sytuacja przyspieszyła decyzję o złożeniu pozwu rozwodowego, ale do orzeczenia rozwiązania małżeństwa w najlepszym razie potrzeba kilka miesięcy.

Czy jest szybsze rozwiązanie, które uchroni majątek wspólny przed ewentualnymi wierzycielami? Tak: to rozdzielność majątkowa, ale w wariancie przymusowym. To regulacja, która pozwala na zniesienie decyzją sądu małżeńskiej wspólności majątkowej. W jej efekcie dotychczasowa wspólność zniknie bez konieczności wizyty w kancelarii notarialnej i małżonkowie będą mieli wyłącznie majątek osobisty.

Orzeczenie wydawane jest nawet wbrew woli jednego z małżonków. Kobieta z przykładu nie musi więc przekonywać męża, by zgodził się na zawarcie intercyzy (możemy założyć, że takie prośby i tak zostałyby zignorowane). Zamiast tego kobieta może iść do sądu po orzeczenie zastępujące dobrowolną umowę. Będzie musiała jednak udowodnić, że zaistniały tzw. ważne powody uzasadniające ogłoszenie przymusowej rozdzielności.

Ważne okoliczności, by sąd zadecydował o przymusowej rozdzielności

Orzeczenie przymusowej rozdzielności majątkowej jest możliwe w sytuacjach, kiedy dalsze trwanie wspólności majątkowej nie służy dobru rodziny albo naraża jednego z małżonków na poważne konsekwencje finansowe.

Za ważne powody sądy uznają m.in. poważne zadłużenie jednego z małżonków, prowadzenie ryzykownej działalności gospodarczej bez wiedzy lub zgody drugiej strony, ukrywanie dochodów, trwonienie majątku, uzależnienie powodujące ryzyko niekontrolowanego roztrwonienia majątku, faktyczną separację. Również konflikt uniemożliwiający wspólne podejmowanie decyzji majątkowych może stanowić podstawę do wydania przez sąd takiego orzeczenia.

Argumenty małżonka wnioskującego o rozdzielność oceniane są każdorazowo przez sąd. Analizuje przy tym okoliczności danej sprawy – orzeczenie przymusowej rozdzielności majątkowej nigdy nie odbywa się z automatu. Przykładowo nie każda separacja faktyczna daje podstawę do orzeczenia rozdzielności. To, że małżonkowie nie mieszkają razem, bo jedno jest na zagranicznym kontrakcie, ale regularnie kontaktują się i nie są skonfliktowani, nie daje podstawy do “uszczęśliwienia” ich rozdzielnością.

Co innego, gdy nie mieszkają razem, nic ich już w sumie nie łączy, a każda próba rozmowy o pieniądzach kończy się kłótnią. Albo jeśli nawet pokłócić się nie mogą, bo jeden z partnerów zapadł się pod ziemię i nie ma z nim kontaktu. W takiej sytuacji wystąpienie do sądu o rozdzielność jest bardziej niż wskazane, bo nie wiadomo, jak taki zaginiony partner poczyna sobie ze wspólnymi pieniędzmi.

Żądanie przymusowej rozdzielności pojawia się często równocześnie z pozwem rozwodowym (ale nie w nim: w każdej z tych sytuacji właściwy jest inny sąd, to są dwa różne postępowania), zwłaszcza gdy zapowiada się, że sprawa będzie trwała długo. Łatwo takie żądanie zrozumieć. Rozwodzący się rzadko czują do siebie sympatię, trudno też mówić o zaufaniu. Dla spokoju ducha warto przyspieszyć rozdzielenie majątków, by już na tym etapie każdy z małżonków miał poczucie, że jest wyłącznym “właścicielem” swoich zarobków.

CZYTAJ TEŻ:

Przymusowa rozdzielność majątkowa: jak złożyć pozew?

Przymusową rozdzielnośc sąd orzeka wyłącznie na wniosek, nigdy z własnej inicjatywy. Zainteresowany małżonek składa pozew w sądzie rejonowym (wydział rodzinny i nieletnich) właściwego dla miejsca zamieszkania. W uzasadnieniu należy przekonać sąd, że zaistniała jakaś nadzwyczajna, ważna okoliczność, która uzasadnia orzeczenie przymusowej rozdzielności. Jako że przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu okoliczności, można przywołać różne sytuacje, choć do najpopularniejszych należą te, które opisaliśmy wcześniej.

Uzasadnienie jest najważniejszą częścią pozwu. Jeśli powód nie wykaże, że zaszły szczególnie ważne okoliczności, sąd oddali powództwo. To nie wszystko. Sąd nie uwzględni pozwu, jeśli:

nie ma realnego zagrożenia dla interesów majątkowych powoda;
spory mają charakter incydentalny;
wniosek zmierza wyłącznie do uniknięcia odpowiedzialności za wspólne długi;
małżonkowie nadal wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i są w stanie porozumieć się w dziedzinie finansów.

Przymusowe ustanowienie rozdzielności majątkowej to rzadka sytuacja, a co dopiero ustanowienie jej z datą wsteczną. To możliwe i wynika z art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stanowi on, że „z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. W wyjątkowych przypadkach sąd może orzec, że rozdzielność powstała w dniu wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa”.

Aby uzyskać orzeczenie przymusowej rozdzielności z datą wsteczną, osoba zainteresowana musi nie tylko przekonać sąd, że zaistniały ważne powody uzasadniające orzeczenie rozdzielności, ale też wyjątkowe okoliczności, które dają podstawy do zrobienia tego z datą wsteczną.

jeden z małżonków przed wytoczeniem powództwa sprzedał część majątku wspólnego z pokrzywdzeniem drugiego,
rozpoczął działalność gospodarczą obciążoną ryzykiem finansowym bez porozumienia z drugą stroną,
przestał przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny i korzystał z majątku jedynie dla siebie,
już wcześniej, faktycznie i trwale, ustało wspólne gospodarstwo domowe.

Jeśli sąd uzna, że wyjątkowe okoliczności rzeczywiście miały miejsce, może orzec, że rozdzielność obowiązuje od wcześniejszego momentu, np. od dnia, w którym małżonkowie faktycznie przestali razem mieszkać. Ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną nie tworzy nowego stanu prawnego, lecz potwierdza, że wspólność majątkowa nie istnieje już od pewnego czasu. Dla zainteresowanych oznacza to, że:

majątek nabyty po dacie wskazanej w orzeczeniu nie wchodzi do majątku wspólnego,
dochody uzyskiwane przez każdego z małżonków są jego wyłączną własnością,
odpowiedzialność za długi powstałe po tej dacie nie obciąża drugiego małżonka,
można dochodzić roszczeń zwrotnych za wykorzystanie majątku wspólnego,
wszystko, co zostało nabyte po dacie powstania wspólności, stanowi wyłączny majątek każdego z małżonków, co ma znaczenie przy podziale majątku.

Zatrzymajmy się przy tym ostatnim punkcie. Ustalenie daty wygaśnięcie wspólności majątkowej ma duże znaczenie przy podziale majątku. Jeśli sąd zgodzi się na datę wsteczną, to wszystko, co zostało nabyte po tej dacie, należy już do majątku osobistego osoby, która tego dokonała. Nie jest więc uwzględniane przy podziale majątku po rozwodzie – dzielony jest wyłącznie majątek wspólny.

—————————–

CZYTAJ HISTORIE Z ŻYCIA WZIĘTE:

———————————-

ZAPISZ SIĘ NA NASZE NEWSLETTERY:

>>> W każdy weekend sam Samcik podsumowuje tydzień wokół Twojego portfela. Co wydarzenia ostatnich dni oznaczają dla Twoich pieniędzy? Jakie powinieneś wyciągnąć wnioski dla oszczędności? Kliknij i się zapisz.

>>> Newsletter „Subiektywnie o Świ(e)cie i Technologiach” będziesz dostawać na swoją skrzynkę e-mail w każdy czwartek bladym świtem. Będzie to podsumowanie najważniejszych rzeczy, o których musisz wiedzieć ze świata wielkich finansów, banków centralnych, najpotężniejszych korporacji oraz nowych technologii. Kliknij i się zapisz.

———————————-

SPRAWDŹ SAMCIKOWE RANKINGI BANKÓW:

Zastanawiasz się, co zrobić z pieniędzmi? W którym banku jest najwyższe oprocentowanie pieniędzy na długo, a w którym na krótko? Który najlepiej zapłaci za nowe środki, a który „w standardzie”? Sprawdź „Okazjomat Samcikowy” – to aktualizowane na bieżąco rankingi lokat, kont oszczędnościowych, a także kont osobistych, rachunków firmowych i kart kredytowych. Wszystkie tabele znajdziesz w zakładce „Rankingi” w „Subiektywnie o Finansach”.

——————————-

SUBIEKTYWNIE W SOCIAL MEDIACH

Jesteśmy nie tylko w „Subiektywnie o Finansach”, gdzie czyta nas ok. pół miliona realnych odbiorców miesięcznie, ale też w mediach socjalnych, zwanych też społecznościowymi. Tam krótkie spostrzeżenia o newsach dotyczących Twoich pieniędzy. Śledź, followuj, bądź fanem, klikaj, podawaj dalej. Twórzmy razem społeczność ludzi troszczących się o swoje pieniądze i ich przyszłość.

>>> Nasz profil na Facebooku śledzi ok. 100 000 ludzi, dołącz do nich tutaj

>>> Samcikowy profil w portalu X śledzi 26 000 osób, dołącz do nich tutaj

>>> Nasz profil w Instagramie ma prawie 11 000 followersów, dołącz do nich tutaj

>>> Połącz się z Samcikiem w Linkedin jak 26 000 ludzi. Dołącz tutaj

>>> Nasz profil w YouTube subskrybuje 12 000 widzów. Dołącz do nich tutaj

>>> „Subiektywnie o Finansach” jest już w BlueSky. Dołącz i obserwuj!

——————————

CZYTAJ HOMODIGITAL.PL: